home

Numer 11-12, 2017


zobacz spis treści

Numer 9-10, 2017


zobacz spis treści

Wydarzenia

Skarby baroku w Muzeum Narodowym w Krakowie

Dzięki współpracy Muzeum Narodowego w Krakowie ze Słowacką Galerią Narodową po raz pierwszy w Polsce goszczą bezcenne obrazy i rzeźby z wielu muzeów i kościołów Słowacji. Ekspozycję „Skarby baroku. Między Bratysławą a Krakowem” dopełniają zabytki z Węgier, Ukrainy i Polski – w sumie prezentowanych jest blisko 160 dzieł sztuki. Na wystawie zobaczymy znakomite prace artystów tworzących w naszym kręgu kulturowym, a w Polsce wciąż słabo znanych, takich jak Jan Kupecký, Georg Rafael Donner, Paul Troger, Franz Anton Maulbertsch czy autor słynnych, groteskowych portretów rzeźbiarskich Franz Xaver Messerschmidt.





- Sztuka barokowa z terenów Słowacji nie była pokazywana w Polsce od lat 70. ubiegłego wieku, a i wówczas był to znacznie węższy wybór dzieł niż na obecnej wystawie – mówi kurator ekspozycji dr Katarína Chmelinová ze Słowackiej Galerii Narodowej. – Kompleksowy remont naszej galerii w Bratysławie wykorzystaliśmy, aby przywieźć do Krakowa rzeźby i obrazy o pierwszorzędnym znaczeniu artystycznym, które w innych warunkach nie opuściłby ekspozycji stałej. Celem wystawy jest pokazanie, w jaki sposób jeden z najbardziej fascynujących kierunków w sztuce rozkwitał w naszym regionie Europy.





Gottfried Libalt, „Widok Krakowa”, 1652, olej, płótno (w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie)


Barok w środkowej Europie rozwijał się nieco inaczej niż na południu kontynentu. We wczesnej fazie tego stylu dostrzegamy często inspiracje gotykiem, który był wówczas bardzo widoczny w otoczeniu twórców i odbiorców sztuki. Później centrum skupiającym artystów stał się Wiedeń; w murach tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, założonej u schyłku XVII w., gościła większość autorów prac, które prezentujemy. Pamiętajmy, że w czasie, który nas interesuje – w XVII i XVIII w. – Słowacja wchodziła w skład wielonarodowego Królestwa Węgier, które sąsiadowało z równie multikulturową Rzecząpospolitą Obojga Narodów. Granica nie była barierą, artyści urodzeni na terenach dzisiejszej Słowacji i kształceni w Wiedniu tworzyli dla zleceniodawców z Krakowa, Warszawy i Lwowa. Tak było np. z Janem Kupeckym, wykonującym zamówienia Aleksandra Sobieskiego, syna polskiego króla Jana III. Oczywiście ta prawidłowość działała także w drugą stronę – artyści pochodzący z Polski tworzyli dla magnatów i książąt Kościoła z drugiej strony Karpat.





Malarz nieznany, „Portret pośmiertny Elżbiety Rakoczy z domu Bánffy”, 1663, olej, płótno (w zbiorach Jednolitego Funduszu Majątkowego Zjednoczenia Związków Zawodowych w Republice Słowackiej – Pałac w Topolczankach)


Wspominany wyżej Jan Kupecký (1667-1740) uważany jest za jednego z największych środkowoeuropejskich mistrzów portretu barokowego. Urodził się w słowackim miasteczku Pezinok nieopodal Bratysławy, jednak los zafundował mu życie wędrowca: mieszkał, tworzył i zdobywał uznanie m.in. na Węgrzech i na Morawach, w Wiedniu, Wenecji i Norymberdze. Początkowo osiadł w Rzymie, gdzie spędził dwadzieścia lat, utrzymując się głównie z malowania portretów na zamówienie. Prawdziwe uznanie jako portrecista zyskał po przeprowadzce do Wiednia w roku 1707; cztery lata później, podczas pobytu w Karlsbadzie, malował np. cara Piotra I. Jednak lęk przed prześladowaniami religijnymi (artysta był protestantem) zmusił Kupeckiego do kolejnej przeprowadzki. W 1723 r. osiadł wraz z rodziną w Norymberdze, gdzie także cieszył się zasłużoną renomą, dotknęła go tu jednak tragedia osobista – śmierć 17-letniego syna. Na wystawie „Skarby baroku” można zobaczyć Jana Kupeckiego m.in. na przepięknym autoportrecie z żoną i kilkuletnim synkiem.





Ján Kupecký, „Autoportret z żoną”, 1712-1728, olej, płótno (w zbiorach Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie)





Andreas Johann Eglauer, „Bóg Ojciec”, 1722, drewno polichromowane, złocone (w zbiorach Galerii Miasta Bratysławy w Bratysławie)


Nie mniejszym uznaniem jako artysta cieszy się wiedeńczyk Georg Rafael Donner (1693-1741), przedstawiciel nurtu klasycyzującego w rzeźbie barokowej, autor m.in. słynnej Fontanny Opatrzności na wiedeńskim Neue Markt. Do rozwijania rzeźbiarskiego talentu zachęciło go spotkanie z uznanym artystą Giovannim Giulianim. Podjął naukę w jego pracowni, kontynuował ją w wiedeńskiej Akademii, by z biegiem czasu stać się jednym z najbardziej płodnych rzeźbiarzy swoich czasów i mistrzem dla licznych uczniów oraz naśladowców, do których zalicza się także jego brat, Mateusz Donner. Georg Rafael Donner tworzył w Salzburgu, Bratysławie i Wiedniu. Muzeum Narodowe w Krakowie prezentuje prace z kręgu tego artysty o tematyce mitologicznej (posągi Wenus i Merkurego) oraz religijnej (przejmująca Pietà).





Štefan Michal Vőrős Izbighy, „Martwa natura z dyniami i ogórkami”, 1734, olej, płótno (w zbiorach Słowackiej Galerii Narodowej w Bratysławie)


Nie można przejść obojętnie także obok dzieł Franza Xavera Messerschmidta (1736-1783), rzeźbiarza tworzącego głównie w Wiedniu i Bratysławie, i znanego dziś przede wszystkim z serii wyrazistych portretów o zaskakującej, często groteskowej mimice. Prace nad nimi rozpoczął w Bratysławie. Przyjaźnił się z Antonem Mesmerem, twórcą metody leczenia bazującej na przekonaniu, że w organizmie człowieka istnieje uniwersalna siła, tzw. magnetyzm zwierzęcy, a oddziaływanie na nią może zwalczyć stany chorobowe pacjenta. Jeszcze za życia Mesmera jego teoria została uznana za pozbawioną podstaw naukowych. Niektórzy historycy sztuki uważają, że Messerschmidt, tworząc swoją słynną serię, inspirował się mimiką pacjentów Mesmera, do których być może sam się zaliczał. Prace nad rzeźbami artysta kontynuował po przenosinach do Bratysławy w 1770 r. Zgorzkniały, osamotniony i prawdopodobnie cierpiący na chorobę psychiczną rzeźbiarz sam służył sobie niejednokrotnie jako model. Po śmierci Messerschmidta kolekcja została w większości rozproszona.





Ignaz Unterberger, „Caritas”, ok. 1740, olej, płótno (w zbiorach Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie)


Obok prac tych wybitnych indywidualności artystycznych na wystawie można zobaczyć także wiele dzieł pomniejszych twórców. Szereg z nich pochodzi z okręgu górniczego, jaki czynny był ongiś w środkowej Słowacji. Wydobywane tutaj cenne kruszce stanowiły podstawę bogactwa dworu Habsburgów. Szczególnie ciekawe dla polskiego widza będą z pewnością eksponaty pochodzące z polsko-słowackiego pogranicza, które spajają dzieje sztuki w obu naszych krajach. Można do nich zaliczyć zespół prac wybitnego złotnika z Lewoczy, Jána Szilássyego (1705-1782); część sprowadzona została z kościołów słowackich, a część wypożyczona ze świątyń polskich. Na ekspozycji Muzeum Narodowego w Krakowie nie brakuje również barokowych osobliwości, jak portrety pośmiertne, krucyfiks czasów zarazy (tzw. krucyfiks morowy) czy kulisy teatralne i projekty monumentalnych dekoracji okolicznościowych.


Trzyczęściowy układ wystawy pozwala uporządkować lub rozszerzyć wiedzę o trzech etapach w rozwoju baroku na obszarze dzisiejszej Słowacji – od narodzin tego stylu, przez jego dojrzałe reprezentacje, po okres schyłkowy i rokoko. Podobną funkcję spełnia obszerny, bogato ilustrowany katalog ekspozycji – pierwsze w języku polskim tak gruntowne i rzetelne opracowanie dziejów sztuki na tych terenach oraz wzajemnych relacji artystycznych Królestwa Węgier i Rzeczypospolitej w XVII i XVIII w.





Anton Schmidt, „Projekt tylnej strony bramy triumfalnej dla cesarza Franciszka Stefana I Lotaryńskiego w Bańskiej Bystrzycy”, 1751, papier na płótnie, rysunek piórkiem, tusz, akwarela (w zbiorach Muzeum Górniczego w Bańskiej Bystrzycy)


Organizatorami wystawy „Skarby baroku” są Slovenská národná galéria Bratislava i Muzeum Narodowe w Krakowie. Autorem koncepcji i kuratorem wystawy jest Katarína Chmelinová, asystentem kuratora – Barbora Mistrikova, współpracy naukowej ze strony MNK podjął się Tomasz Zaucha, a koordynacji wystawy – Grażyna Kulawik.


Wystawę można oglądać w Gmachu Głównym MNK od 10 lutego do 23 kwietnia br. W ramach biletu na wystawę do końca jej trwania można zwiedzać Pałac Biskupa Erazma Ciołka (oddział MNK) przy ul. Kanoniczej 17.


Ekspozycji towarzyszy bogaty program edukacyjny, m.in. pełen atrakcji Dzień Słowacki w MNK (sobota 25 marca), pokaz mody barokowej w ramach Krakow Fashion Week (niedziela 26 marca) oraz widowisko taneczno-muzyczne inspirowane okresem baroku w wykonaniu Baletu Dworskiego Cracovia Danza (sobota 8 kwietnia). Szczegółowe informacje, w tym terminy wykładów i oprowadzań tematycznych po wystawie, dostępne są na stronie internetowej Muzeum Narodowego w Krakowie.


2017-02-07

Tekst: Marta Bosak, Muzeum Narodowe w Krakowie



« powrót


„Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna” (Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym)

Na wystawie zaprezentowane zostało zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu, tj. od 2. połowy XIX w. do 1939 r. Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

czytaj więcej


Modernizm na Węgrzech 1900-1930

W Zamku Królewskim w Warszawie trwa wystawa „Modernizm na Węgrzech 1900-1930”, przygotowana we współpracy z Muzeum im. Janusa Pannoniusa w Peczu oraz Węgierskim Instytutem Kultury w Warszawie. Ekspozycja, stanowiąca zwieńczenie obchodów Roku Kultury Węgierskiej w Polsce, prezentowana będzie do 7 stycznia 2018 r.

czytaj więcej


„Biedermeier” – wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie

Ponad czterysta pięknych przedmiotów – obrazów, mebli, szkieł, porcelany, tkanin i strojów, biżuterii i bibelotów, którymi na co dzień otaczało się bogate mieszczaństwo od Wiednia po Wilno – zostało pokazanych w Muzeum Narodowym w Warszawie. Wystawa jest pierwszą w Polsce tak dużą prezentacją biedermeieru – sztuki i kultury mieszczańskiej w Europie Środkowej i Północnej w latach 1815–1848, pomiędzy Kongresem Wiedeńskim i Wiosną Ludów. Można ją oglądać w dniach 5.10.2017-7.01.2018. Zapraszamy do lektury tekstu kuratorek ekspozycji.

czytaj więcej


„Najcenniejsze. Kolekcja Książąt Czartoryskich”

Wystawa prezentowana w Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie obejmuje 350 przedmiotów wybranych z liczącego 336 tys. muzealiów najstarszego polskiego muzeum. Ekspozycja będzie czynna do 8 kwietnia 2018 r. Towarzyszy jej bogato ilustrowany albumowy katalog.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI