home

Numer 5-6, 2018


zobacz spis treści

Numer 3-4, 2018


zobacz spis treści

Wydarzenia

„Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna” (Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym)

Na wystawie, której otwarcie nastąpiło 15 października, zaprezentowane zostało zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu, tj. od 2. połowy XIX w. do 1939 r. Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

 




Jacek Malczewski, Chłopczyk, Muzeum Śląska Opolskiego


Wystawę otwierają prace tych artystów, których w okolice Zakopanego zwabił urok Tatr: romantyka Jana Nepomucena Głowackiego, jego ucznia Alfreda Schouppé oraz Aleksandra Kotsisa, dla którego pejzaż stał się tłem dla scen rodzajowych oraz umożliwił ukazanie miejscowego folkloru. Ale prawdziwa „zakopianina”, jak ją określił Witkacy, zaczyna się od lat 80. XIX w. Zakopane stało się wówczas ośrodkiem ponadzaborowym, zachowującym pewnego rodzaju neutralność, uzyskując rangę symbolu narodowego. Przyciąga wielu artystów, literatów i ludzi nauki. Znamiennym był moment pojawienia się w Zakopanem Stanisława Witkiewicza, inicjatora nowego myślenia o sztuce. Od tego czasu zaczęło tu przyjeżdżać wielu artystów, którzy zostawali na krócej lub na stałe: Leon Wyczółkowski, Włodzimierz Tetmajer, Teodor Axentowicz, Kazimierz Sichulski, Stanisław Gałek, Alfred Terlecki, Jan Rembowski, Zefir Ćwikliński, Vlastimil Hofman, Józef Mehoffer. Na plener przyjeżdżał Jan Stanisławski ze swoimi uczniami: Stefanem Filipkiewiczem, Stanisławem Kamockim, Henrykiem Szczyglińskim, którzy zauroczeni miejscem przez kolejne lata wracali do Zakopanego. Pojawiła się także grupa artystów pochodzenia żydowskiego, m.in. Abraham Neuman, Max Haneman, Henryk Lewensztadt, z których dwaj ostatni zatrzymali się tu na dłużej. W pobliskim Poroninie mieszkał, w czasie swojego krótkiego pobytu w Polsce, Władysław Ślewiński, który utrzymywał ścisły kontakt z malarzami przebywającymi w Zakopanem. Artyści zaczęli skupiać się wokół instytucji i zrzeszeń artystycznych. Przede wszystkim wokół Szkoły Przemysłu Drzewnego, zwanej później szkołą Kenara, z którą współpracował m.in. Władysław Skoczylas, czy Szkoły Koronkarskiej im. Heleny Modrzejewskiej (Karol Kłosowski). W 1909 r. powstało Towarzystwo Sztuka Podhalańska, a rok później spółdzielnia artystyczna „Kilim”. Przez parę sezonów działały Kursy Wakacyjne. Organizowano prelekcje, koncerty, spektakle (wprowadzony nieco później przez Ritę Sacchetto i Augusta Zamoyskiego Taniec Formistyczny) oraz wystawy, m.in. w Bazarze Polskim. I tak jak w każdym małym, europejskim ośrodku artystycznym spotykano się i dyskutowano o sztuce. Ważnym miejscem tych spotkań był hotel Stanisława Karpowicza.

 




Leon Chwistek, Mężczyzna za kierownicą, Muzeum Ślaska Opolskiego


Po naturalizmie, młodopolskim symbolizmie, nastąpił czas zupełnie nowych poszukiwań określanych później awangardą artystyczną. Zakopane naznaczone zostało obecnością ugrupowania Formistów, którego powstanie, a dokładnie roczną datę: 1917 r., oficjalnie uznano za początek awangardy polskiej. Miasto stało się nie tylko sceną, na której ukształtowało się to ugrupowanie, ale przede wszystkim miejscem, gdzie nastąpiła rewolucyjna zmiana myślenia o sztuce. Dzieło sztuki miało być niezależne od otaczającej rzeczywistości, miało tworzyć własny wykreowany przez formę świat. Ugrupowanie formistów tworzyło wielu artystów, ale główny trzon stanowili: mieszkający w Zakopanem przez kilka lat Tymon Niesiołowski i Leon Chwistek; August Zamoyski, jeden ze najznakomitszych rzeźbiarzy polskich, który przybył do Zakopanego w 1918 i przebywał tu do 1925 r.; bracia Pronaszkowie, Zbigniew i Andrzej, a także, dość krótko, Jacek Mierzejewski. Związany był z tą grupą także Witkacy, którego myśl o sztuce, tak odmienna i oryginalna, sprawia, że należy zaprezentować go jako zupełnie odrębne zjawisko artystyczne. Możemy przyjąć, że wszyscy oni tworzyli pewnego rodzaju, osiadłą tu, komunę artystyczną, co daje nam już prawo, zgodnie z definicją kolonii, zadać pytanie, czy Zakopane można nazwać kolonią artystyczną i jak wpisuje się w definicję europejskich kolonii artystycznych, tak ważnego zjawiska rozwijającego się na świecie w XIX i na początku XX w.

 




Stefan Filipkiewicz, Zima na Olczy, Muzeum Narodowe w Kielcach


Na wystawie zaprezentowane zostały prace wszystkich wymienionych w tekście artystów. Zostaną one wypożyczone z następujących instytucji: Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Kielcach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, Muzeum Lubelskiego w Lublinie, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Okręgowego w Rzeszowie, Muzeum Literatury w Warszawie.

 




Jan Rembowski, Scena symboliczna, Muzeum Lubelskiego w Lublinie


Wystawa stanowi podsumowanie projektu badawczego prowadzonego przez Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym pt. „Zakopane w Kazimierzu”. Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wystawa będzie prezentowana od 15 października 2017 r. przez trzy miesiące w Galerii Wystaw Czasowych przy ul. Rynek 19.

 

2017-10-08

Aktualizacja: 2017-10-28

Źródło: informacja prasowa



« powrót


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej


„Cień czasu”: wystawa wokół zegarów słonecznych w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Wystawa przygotowana w wyniku badań nad zegarem słonecznym stojącym na dziedzińcu pałacowym w Kozłówce ma przybliżyć zwiedzającym historię oraz różnorodność tego typu najstarszych przyrządów pomiaru czasu. Istotną jej częścią będzie ukazanie zegarów znajdujących się na terenie Lubelszczyzny, a zwłaszcza tych związanych z osobami astronoma Jana Baranowskiego i jego brata, biskupa lubelskiego Walentego Baranowskiego, oraz ich związków z właścicielem Kozłówki, Konstantym Zamoyskim. Będą tu też zaprezentowane różnego rodzaju słoneczne zegary przenośne, a także przyrządy służące do ich wykreślania.

czytaj więcej


Inauguracja Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego

Rok 2018 jest Europejskim Rokiem Dziedzictwa Kulturowego. Inauguracja projektu nastąpiła 8 grudnia 2017 r. w Mediolanie. W ramach Roku zaplanowano wiele ciekawych wydarzeń, a organizacje realizujące w 2018 r. projekty związane z tematyką dziedzictwa będą mogły ubiegać się o oficjalny patronat ERDK2018.

czytaj więcej


„Dama z gronostajem” od 19 maja w Muzeum Narodowym w Krakowie

Znana i lubiana „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci od Nocy Muzeów – 19 maja 2017 r. – jest prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie. Obraz jest własnością muzeum od 29 grudnia 2016 r., będzie eksponowany w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu na I piętrze Gmachu Głównego MNK.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI