home

Numer 5-6, 2018


zobacz spis treści

Numer 3-4, 2018


zobacz spis treści

Wydarzenia

Dwóch Wyspiańskich – dwie krakowskie wystawy

Od 28 listopada w Muzeum Narodowym w Krakowie można oglądać wystawę „Wyspiański” zorganizowaną z okazji 110. rocznicy śmierci jej bohatera. Kuratorki – Danuta Godyń i Magdalena Laskowska – chcą na niej pokazać Stanisława Wyspiańskiego jako artystę totalnego: malarza, rysownika, grafika i designera, dramaturga i poetę, scenografa i reformatora teatru. A przy tym człowieka związanego z Krakowem, który czerpał z tego miasta natchnienie i odbił na nim swoje piętno. Pokaz potrwa do 20 stycznia 2019 r.





Stanisław Wyspiański, „Autoportret”, pastel, 1903


Wedle słów dyrektora MNK dr. hab. Andrzeja Betleja, wystawa jest największą w historii Muzeum – pojawia się na niej ok. 500 dzieł, pochodzących z kolekcji własnej MNK oraz depozytów. To także najobszerniejsza wystawa monograficzna Wyspiańskiego w historii polskiego muzealnictwa.


Jedna z pierwszych sal ekspozycji cieszy oczy serią znanych pastelowych portretów rodzinnych i autoportretów – kto chce zobaczyć „klasycznego” Wyspiańskiego, będzie zadowolony. Ale niebawem miejsce dziecięcych twarzy zajmą monumentalne postaci i powiększone do niewiarygodnych rozmiarów łąkowe kwiaty. W salach z projektami witraży i dekoracji malarskich można sobie łatwo wyobrazić, w jaki sposób pracował Wyspiański. W Muzeum Narodowym w Krakowie zachował się cenny, liczący około 150 obiektów, zespół pastelowych projektów oraz kalek i przepróch do dekoracji kościoła oo. Franciszkanów w Krakowie” – mówi Magdalena Laskowska, kuratorka ekspozycji. „I chociaż zespół ten nie zawiera wszystkich zrealizowanych na ścianach kościoła pomysłów artysty, jest jedynym takim zbiorem w polskich kolekcjach muzealnych. To dzięki niemu możemy dzisiaj śledzić nie tylko ten etap pracy artysty, który łączy się bezpośrednio z twórczym procesem powstawania dzieła, ale także ten, który ma związek z czysto technicznym aspektem jego realizacji.





Stanisław Wyspiański, „Łucznicy”, projekt dekoracji malarskiej, pastel, 1895


Dalsze części wystawy ilustrują pasję teatralną krakowskiego wieszcza. Zaprezentowano tu m.in. projekty kostiumów i scenografii do dramatów Bolesław ŚmiałyAkropolis, Skałka czy Legenda, książkowe wydania sztuk Wyspiańskiego i malowane przez niego portrety aktorów. Ciekawostką jest kostium, w którym Helena Modrzejewska wystąpiła w tragedii Protesilas i Laodamia.


Kolejne sale to znów rysunki i pastele, w tym te najbardziej rozpoznawalne: portrety krakowskich znajomych Wyspiańskiego. Wystawę kończą wciąż zaskakujące odważną formą projekty „wnętrzarskie” – jaworowe meble do salonu i jadalni Żeleńskich, projekty dekoracji świetlicy Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, prace związane z Wystawą Jubileuszową TPSP w roku 1904. Osobne miejsce zyskała najbardziej kompletna dizajnerska realizacja Stanisława Wyspiańskiego – wystrój Domu Towarzystwa Lekarskiego. Tutaj także projekty pozwalają zrozumieć, jak pracował artysta, jak wychodząc od drobych elementów – gałązek kasztanowca, kwiatów pelargonii – stwarzał jednorodną przestrzeń, w której monumentalny witraż współgra z użytkową balustradą, polichromią ścian, meblami, żyrandolem, kotarami i kilimem.





Stanisław Wyspiański, „Ordon Sosnowska jako Krasawica”, pastel, 1903


Dodatkową atrakcją wystawy w MNK jest prezentowany po raz pierwszy, odtworzony z użyciem szkieł podobnych do wykorzystanych oryginalnie, witraż „Apollo. System Kopernika”. Rekonstrukcji zniszczonego podczas drugiej wojny światowej i odbudowanego w latach 70. XX w. dzieła podjęła się krakowska Pracownia i Muzeum Witrażu. W obrębie ekspozycji obrazowi towarzyszy słowo – nad wyborem umieszczonych na ścianach cytatów czuwała wybitna znawczyni twórczości Stanisława Wyspiańskiego, prof. Ewa Miodońska-Brookes. Muzeum przygotowało także interesujące publikacje towarzyszące wystawie. Ich listę otwiera katalog z około pięciuset barwnymi reprodukcjami, opracowany przez kuratorki wystawy Danutę Godyń i Magdalenę Laskowską. Biografia Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Łukasza Gawła inicjuje nowy cykl wydawniczy MNK – książki popularnonaukowe. Natomiast dzięki współpracy Muzeum Narodowego w Krakowie oraz Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego po raz pierwszy ukażą się drukiem szkicowniki Stanisława Wyspiańskiego.



 


Stanisław Wyspiański, „Apollo. System Kopernika”, projekt witrażu, pastel, 1904


Również 28 listopada udostępniono wystawę „Franciszek Wyspiański – krakowski rzeźbiarz”, która zakończy się 30 lipca 2018 r. „U stóp Wawelu miał ojciec pracownię” – niemal wszystko, co przeciętny Polak wie o Franciszku Wyspiańskim, ojcu krakowskiego geniusza, wie z krótkiego wiersza jego syna. Ale co powstawało w tej pracowni? Gdzie można te dzieła zobaczyć? Dlaczego Stanisław Wyspiański pisze o niej w czasie przeszłym? Na wszystkie te pytania Muzeum Narodowe w Krakowie stara się odpowiedzieć w Domu Józefa Mehoffera przy ulicy Krupniczej – jedynym miejscu, w którym rodzina Wyspiańskich przez dłuższy czas była naprawdę szczęśliwa. W roku 1866, na wiele lat przed tym, jak posiadłość trafiła do rodziny Mehofferów, zamieszkał w niej młody rzeźbiarz Franciszek Wyspiański. Poślubił córkę właściciela Mateusza Rogowskiego, Marię, a 15 stycznia 1869 r. przyszedł tu na świat ich syn Stanisław Wyspiański, zaś dwa lata później – jego brat Tadeusz.





Franciszek Wyspiański wśród najbliższych


Franciszek Wyspiański mieszkał z rodziną w domu Rogowskich do roku 1873, by przenieść się następnie do Domu Długosza przy ulicy Kanoniczej” – opowiada kurator wystawy Beata Studziżba-Kubalska. „To tam »u stóp Wawelu« stworzył pracownię, wspominaną później w wierszu syna »wielką izbę białą wysklepioną, / żyjącą figur zmarłych wielkim tłumem«. Dzięki ojcu Stanisław Wyspiański od najmłodszych lat obracał się w kręgu spraw związanych ze sztuką i pojęciem twórczości”.





Stanisław Wyspiański, „Portret ojca”


Niestety, kiedy Staś Wyspiański miał 6 lat, zmarł jego młodszy brat, rok później zaś – matka. Przybity rodzinnymi nieszczęściami Franciszek Wyspiański szukał zapomnienia w alkoholu. Wkrótce nie był już w stanie zajmować się synem, nad którym opiekę przejęła siostra matki – Joanna Stankiewiczowa. Niezdolny do pracy rzeźbiarz był zmuszony opuścić pracownię pod Wawelem. Pomieszkiwał u krewnych, ostatnie lata życia spędził w Domu dla Ubogich Ludwika i Anny Helclów, gdzie zmarł w 1901 r.





Franciszek Wyspiański, „Portret Jana Radziwońskiego”


Celem wystawy w Domu Józefa Mehoffera jest przypomnienie tragicznej postaci Franciszka Wyspiańskiego i próba umieszczenia jego biografii w kontekście historycznym. Był on związany z młodą krakowską inteligencją, z grupą „przedburzowców”, którzy w życiu kulturalnym ówczesnego Krakowa, w pierwszej połowie lat 60. XIX w., odegrali niezmiernie ważną, ożywczą rolę.





Franciszek Wyspiański, „Portet Jana Długosza”


Zaprezentowane na wystawie dawne fotografie, dokumenty i dzieła malarskie opowiadają o kolejnych fazach życiowej drogi Franciszka. Można tu zobaczyć m.in. fotografię figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem z roku 1867, związanej z domem przy Krupniczej w sposób szczególny – zgodnie ze wspomnieniami współczesnych jest ona bowiem rzeźbiarskim portretem Marii Rogowskiej. Specjalnie na tę wystawę wypożyczone zostały dwa pastelowe portrety Franciszka malowane przez Stanisława Wyspiańskiego w latach 1894/1895 oraz 1900.

Centralne miejsce ekspozycji zajmuje grupa dziewięciu rzeźb Franciszka Wyspiańskiego z różnych okresów twórczości. Znalazły się tu m.in. medalion z popiersiem króla Zygmunta Starego z boku jego sarkofagu w katedrze na Wawelu, popiersie Jana Długosza i rzeźbiarski portret Jana Radziwońskiego.


2017-11-28

Źródło: informacja prasowa



« powrót


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej


„Cień czasu”: wystawa wokół zegarów słonecznych w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Wystawa przygotowana w wyniku badań nad zegarem słonecznym stojącym na dziedzińcu pałacowym w Kozłówce ma przybliżyć zwiedzającym historię oraz różnorodność tego typu najstarszych przyrządów pomiaru czasu. Istotną jej częścią będzie ukazanie zegarów znajdujących się na terenie Lubelszczyzny, a zwłaszcza tych związanych z osobami astronoma Jana Baranowskiego i jego brata, biskupa lubelskiego Walentego Baranowskiego, oraz ich związków z właścicielem Kozłówki, Konstantym Zamoyskim. Będą tu też zaprezentowane różnego rodzaju słoneczne zegary przenośne, a także przyrządy służące do ich wykreślania.

czytaj więcej


Inauguracja Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego

Rok 2018 jest Europejskim Rokiem Dziedzictwa Kulturowego. Inauguracja projektu nastąpiła 8 grudnia 2017 r. w Mediolanie. W ramach Roku zaplanowano wiele ciekawych wydarzeń, a organizacje realizujące w 2018 r. projekty związane z tematyką dziedzictwa będą mogły ubiegać się o oficjalny patronat ERDK2018.

czytaj więcej


„Dama z gronostajem” od 19 maja w Muzeum Narodowym w Krakowie

Znana i lubiana „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci od Nocy Muzeów – 19 maja 2017 r. – jest prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie. Obraz jest własnością muzeum od 29 grudnia 2016 r., będzie eksponowany w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu na I piętrze Gmachu Głównego MNK.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI