home

Numer 7-8, 2018


zobacz spis treści

Numer 5-6, 2018


zobacz spis treści

Wydarzenia

Nabytki Muzeum Narodowego w Krakowie w 2017

Najcenniejszym nabytkiem Muzeum Narodowego w Krakowie z roku 2017 są niewątpliwie zbiory Muzeum i Biblioteki Książąt Czartoryskich, które w dniu 21 czerwca 2017 r. zostały przekazane Muzeum na własność przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działającego w imieniu Skarbu Państwa. Jest to wydarzenie o bezprecedensowej randze w polskim muzealnictwie. W roku 2017 do kolekcji najstarszego polskiego muzeum narodowego trafiło jednak wiele innych cennych dzieł sztuki, pozyskanych na różne sposoby.


1. Dofinansowanie z MKiDN

 

Dzięki finansowemu wsparciu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w wysokości ponad 570 000 zł do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie dołączyło osiem cennych dzieł m.in. takich znakomitych artystów, jak Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer i August Zamoyski.

 




Józef Mehoffer, „Kościół”, 1900. Karton do prawego okna witraża „Najświętszy Sakrament” w katedrze św. Mikołaja we Fryburgu; akwarela, gwasz, papier naklejony na płótno; 678,5 x 163 cm; sygnowany i datowany: „JÓZEF MEHOFFER/ 1900; wartość: 255.000 zł. Zakup w ramach programu MKiDN 2017 „Kolekcje muzealne” (wykup depozytu: dofinansowanie ze środków MKiDN – 192 883,40 zł; środki własne – 61 116,40 zł).

 

Karton „Kościół”, jako kompozycja malarska, stanowi całość z zakupionym do zbiorów MNK w roku 2014, dzięki wsparciu MKiDN, kartonem „Wiara” (1900). Współtworzy z nim projekt witraża „Najświętszy Sakrament”,  jeden z ośmiu witraży Józefa Mehoffera w nawach bocznych katedry fryburskiej z lat 1895-1919,  które stanowią dzieło jego życia i są arcydziełem sztuki monumentalnej w skali światowej. Zakup kartonu „Kościół” wpisuje się w wieloletnią strategię wykupu kolejnych dzieł Józefa Mehoffera, których bogaty zbiór został zdeponowany w MNK.

 




Stanisław Wyspiański, Studium głowy kobiety do postaci Matki Boskiej. Szkic do witraża „Śluby Jana Kazimierza” do katedry lwowskiej, ok. 1892-1894; węgiel, papier, 44,5 x 33,7 cm, sygn. u dołu kompozycji: „S.WYSPIAŃSKI”; wartość: 122.400 zł. Zakup finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Studium głowy kobiety do postaci Matki Boskiej Stanisław Wyspiański narysował w latach 1893-1894. Pracował wtedy nad projektem witraża do katedry lwowskiej, którego tematem były śluby króla Jana Kazimierza przed cudownym obrazem Bogurodzicy w tejże świątyni. Młoda, obdarzona delikatnymi rysami kobieta o długich, falujących blond włosach posłużyła jako model do wizerunku Madonny z górnej części kompozycji projektu witraża zatytułowanego „Polonia”. Obraz pochodzi z kolekcji profesora Piotra Józefa Brzezińskiego, który zakupił go od Stanisława Wyspiańskiego za pośrednictwem Franciszka Krzyształowicza. Jest obecnie eksponowany w ramach wystawy „Wyspiański”.

 




August Zamoyski, „Portret Kajetana Morawskiego”, ok. 1917; gips, odlew; wym.: 45,5 x 19 x 28,5 cm; wartość: 184 151 zł. Zakup dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach projektu „Kolekcje/Kolekcje muzealne”; dofinansowanie ze środków MKiDN – 170 000 zł, środki własne – 14 151 zł  (w tym środki przekazane przez Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego w Krakowie w wysokości 10 000 zł).

 

Artysta związany z poznańską grupą Bunt i formistami szybko wykształcił własny, nowatorski styl, przekraczający założenia obu ugrupowań. Portret Kajetana Morawskiego łączy w sobie syntetyczne spojrzenie na rzeźbiarską bryłę z uchwyceniem charakterystycznych cech fizjonomii portretowanego. Zakup wpisuje się w założenia strategii Muzeum: dążenie do wykupu ważnych depozytów, by w ten sposób zabezpieczyć publiczności ciągły dostęp do istotnych dzieł sztuki. Jest to również jedyne dzieło Zamoyskiego w zbiorach Muzeum Narodowego.

 

2. Zakupy ze środków własnych MNK

 

W roku 2017 Muzeum Narodowe w Krakowie przeznaczyło na uzupełnienie kolekcji ponad 360 000 zł ze środków własnych. Szczególne znaczenie dla zbiorów mają zakupione ikony, tkaniny historyczne oraz meble projektowane przez artystów związanych z reaktywowaną po wojnie spółdzielnią „Ład”.

 




„Matka Boska Miłosierna” / „Archanioł Michał”, ikona dwustronna, procesyjna, 1. poł. XVII w.; wym.: 103,5 x 56,5 cm; wartość: 13 260 zł; wykup depozytu ze środków własnych.

  

Ikona należy do rzadkich przykładów dzieł procesyjnych, dwustronnie malowanych i opracowanych snycersko, a do tego – mimo tej funkcji i jej wieku – zachowana jest bardzo dobrze. Widoczna u dołu inskrypcja ze wskazanym donatorem i, pośrednio, miejscem przeznaczenia. W sytuacji powszechnej anonimowości dzieł malarskich kręgu wschodniego ma to wartość wprost bezcenną, ponieważ sytuuje zabytek w konkretnej przestrzeni historyczno-kulturowej. Zakup stanowi znakomite uzupełnienie kolekcji ikon MNK – jako drugi przykład dwustronnej ikony procesyjnej obok ikony „Trójcy Świętej” / „Matki Boskiej Znaku”. Ikona „Matka Boska Miłosierna” / „Archanioł Michał” prezentuje także dobry poziom warsztatowy.

 




Kilim, Teodor Grott (projekt), Artystyczna Pracownia Wandy Grott, Kraków, lata 20. XX w. (przed 1931 r.), konopie (osnowa), wełna; wym.: 148 x 202 cm; wartość 7 000 zł. Zakup ze środków własnych.

 

Kilimy z pracowni Wandy Grott cieszyły się powodzeniem w kraju i za granicą, przy czym zawsze podkreślano zarówno ich jakość wykonania, jak i wartość artystyczną. Harmonijnie skomponowany ornament zachwyca również pod względem kolorystycznym. Znakomicie widoczna jest jedna z ważniejszych zalet kilimów Wandy Grottowej – wełna używana w jej pracowni była ręcznie barwiona, co dawało efekt cieniowania, widoczny zwłaszcza w tle. Kilim jest sygnowany. Wartość tkaniny podnosi fakt, iż zdjęcie kilimu zostało opublikowane w artykule A. Schroedera Kilimy „GROT” w czasopiśmie „Rzeczy Piękne” z 1931 roku.

 




Kilim karamani z kolekcji Jana Matejki, XIX w. (przed 1872); wełna; 320 x 81 (x 2) cm; wartość: 4 080 zł. Zakup ze środków własnych.

 

Zakupiony kilim związany jest z podróżą i pobytem  Jana Matejki na Bliskim Wschodzie w 1872 roku. Tkanina w przeszłości należała do córki  Heleny i zięcia Jana Matejki – Józefa Unierzyskiego, w którego posiadaniu do lat 40. XX w. pozostawała jeszcze duża liczba artefaktów z dawnej kolekcji Matejki. W zbiorach Domu Jana Matejki znajdują się dokumenty, szkice rysunkowe, zabytkowe fotografie i rzemiosło artystyczne  związane z powyższą wyprawą podróżniczą malarza. Zakupiona tkanina jest cennym nabytkiem uzupełniającym zespół  kolekcjonerski Jana Matejki. Pozyskanie karamani jest również istotne ze względu na planowaną w roku 2018 w MNK wystawę z okazji jubileuszu 120 lat istnienia muzeum biograficznego Jana Matejki.


3. Darowizny

 

Zdecydowana większość nabytków Muzeum Narodowego w Krakowie pochodzi z darowizn. W 2017 r. kolekcję Muzeum wzbogaciło ponad 4 000 obiektów z darów osób prywatnych oraz instytucji z kraju i zagranicy. Oto przykłady:

 




Władysław Jacrocki, „Hucuł”, 1925; olej, płótno;  wym.: 158,5 x 132 cm; wartość: 40 000 zł, dar Drents Museum z Assen, Holandia.

 

Do tej pory Muzeum Narodowe w Krakowie nie posiadało w kolekcji tak charakterystycznej dla Jarockiego i tak efektownej pracy. To monumentalne, mocne, pełne malarskiego temperamentu i niezwykle dekoracyjne  przedstawienie Hucuła – tzw. pałamarza („kościelnego” w cerkwi) – stojącego w drzwiach drewnianej cerkiewki w Worochcie. Praca była prezentowana na wystawie Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, następnie, w 1926 roku, na XV Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji. W 1929 roku obraz znalazł się na cieszącej się dużym powodzeniem wystawie sztuki polskiej w salach stowarzyszenia artystycznego Pulchri Studio w Hadze, a następnie w Stedelijk Museum w Amsterdamie. Zakupiło go wówczas Gemeente Muzeum w Hadze.

 




Józef Aleksander Jabłonowski, Tabula Jablonovianae ex arboribus  genealogicis familiarum Slavicarum Regni Poloniae, nec non extranearum ab iis prognatarum collectae opera et studio authoris perfectus ac uberius novissima. Amstelodami, M.DCCXLIII; Norimbergae 1748; nr inw. MNK VIII-XVIII.14287; wartość: 10 000 zł, dar dyrektora  dr. hab. Andrzeja Betleja.

 

Dzieło genealogiczno-heraldyczne zawierające 80 tablic z wywodami genealogii rodów panujących w Europie, m.in. w Polsce: Piastów i Jagiellonów oraz dawnych Słowian, panujących w Czechach, książąt moskiewskich czy władców Litwy. Towarzyszą im drzewa genealogiczne kilkudziesięciu polskich rodów magnackich: Sobieskich, Szamotulskich, Ostrorogów, Wielopolskich, Jabłonowskich, Tarnowskich, Melsztyńskich, Granowskich, Potockich, Zborowskich, Zebrzydowskich, Uchańskich, Kmitów, Radziwiłłów i innych. Autor – wojewoda nowogrodzki, założyciel naukowego towarzystwa Societas Jablonoviana (1768) w Lipsku, mecenas polskich wydawnictw źródeł historycznych i rozmaitych przedsięwzięć naukowych, sam także parał się naukowymi pracami z dziedziny trygonometrii, geografii, astronomii, ekonomii, a przede wszystkim historii ze szczególnym uwzględnieniem heraldyki i genealogii. Dwukrotnie opublikowane (Amsterdam 1743 i Norymberga 1748) wielkie tablice genealogiczne rodów polskich są pierwszymi w naszej historiografii tak dogłębnie opartymi na źródłach opracowaniami genealogicznymi. Interesowały nie tylko historyków-genealogów, ale i szersze grono osób pragnących udokumentowania przeszłości własnej rodziny, a także – ze względów praktycznych – licznych jurystów, zajmujących się prowadzeniem spraw spadkowych. Żaden ze znanych, zachowanych egzemplarzy tego dzieła nie jest kompletny: brakuje najczęściej po kilka tablic genealogicznych, niektórych w wyniku problemów z procesem wydawniczym (część  tablic drukowano w Norymberdze, część w Warszawie), a innych – zapewne z powodu zbytniego „zaczytania”.

 


  


Lidia, Alyattes-Krezus, ok. 610-546 p.n.e., trite, elektron; wartość: 8.000 zł. Dar Jannisa Hourmouziadisa, Niemcy.

 

Moneta reprezentuje najstarszą fazę mennictwa greckiego i jest obecnie najstarszym numizmatem w kolekcji monet starożytnych Muzeum Narodowego w Krakowie. Egzemplarz ma dużą wartość historyczną i ekspozycyjną.


2018-01-31

tekst: Grażyna Wieczorek



« powrót


„Józef Brandt 1841–1915” w Muzeum Narodowym w Warszawie

Od 22 czerwca do 30 września 2018 r. w Muzeum Narodowym w Warszawie będzie pokazywana pierwsza w historii polskiego muzealnictwa tak szeroko zakrojona prezentacja dorobku Józefa Brandta. Obejmie ona około 300 dzieł – obrazów olejnych, akwarel i rysunków reprezentatywnych dla kolejnych okresów twórczości malarza. Ekspozycję wzbogaci próba rekonstrukcji niezwykle oryginalnej, „wschodniej” pracowni Brandta w Monachium, w której artysta zgromadził kolekcję zabytkowych przedmiotów, w tym liczne militaria i orientalne kostiumy.

czytaj więcej


„Marcello Bacciarelli. Najpiękniejsze portrety” na Zamku Królewskim w Warszawie

Od 9 czerwca do 9 września 2018 r. w Galerii Wystaw Czasowych Zamku Królewskiego w Warszawie można oglądać wystawę portretów Marcella Bacciarellego, nadwornego malarza króla Stanisława Augusta. Pretekstem była przypadająca w tym roku 200. rocznica śmierci artysty. Na wystawie pokazano 44 dzieła mistrza, reprezentujące cały chronologiczny przekrój jego portretowego oeuvre. Niektóre z nich nigdy dotąd nie były pokazywane w Polsce.

czytaj więcej


„Cień czasu”: wystawa wokół zegarów słonecznych w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Wystawa przygotowana w wyniku badań nad zegarem słonecznym stojącym na dziedzińcu pałacowym w Kozłówce ma przybliżyć zwiedzającym historię oraz różnorodność tego typu najstarszych przyrządów pomiaru czasu. Istotną jej częścią będzie ukazanie zegarów znajdujących się na terenie Lubelszczyzny, a zwłaszcza tych związanych z osobami astronoma Jana Baranowskiego i jego brata, biskupa lubelskiego Walentego Baranowskiego, oraz ich związków z właścicielem Kozłówki, Konstantym Zamoyskim.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI