home

Numer 11-12, 2019


zobacz spis treści

Numer 9-10, 2019


zobacz spis treści

Wydarzenia

„Dziedzictwo archeologiczne w polskiej części Puszczy Białowieskiej” – komunikat pokonferencyjny

KOMUNIKAT POKONFERENCYJNY

 

29 listopada 2019 r. w Centrum Konferencyjno-Wystawienniczym Instytutu Badawczego Leśnictwa w Sękocinie Starym odbyła się konferencja naukowa „Dziedzictwo archeologiczne w polskiej części Puszczy Białowieskiej – podsumowanie wyników badań inwentaryzacyjnych” oraz panel dyskusyjny „Dziedzictwo w lasach – badania, ochrona, zarządzanie i popularyzacja”. Wydarzeniu towarzyszyły dwie wystawy: fotograficzna pt. „Archeologia w Puszczy Białowieskiej” oraz zabytków i rekonstrukcji pt. „Artefakty z Puszczy Białowieskiej”. Konferencję otworzyli: z ramienia głównego organizatora – wicedyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa prof. IBL dr hab. Krzysztof Stereńczak, a z ramienia Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych – Naczelnik Wydziału Ochrony Zasobów Przyrodniczych  Jan Tabor.

 

Interdyscyplinarny zespół badawczy zaprezentował rezultaty kolejnego etapu kilkuletnich badań w dwóch sesjach referatowych.  Przedstawiono m.in. najnowsze wyniki  badań nad przeszłością polskiej części Puszczy Białowieskiej. Uczestnicy mieli możliwość wysłuchania prezentacji archeologów, historyków oraz specjalistów w zakresie gleboznawstwa, palinologii czy też na temat współistnienia dóbr kultury i środowiska w tym wyjątkowym kompleksie leśnym. Uwagę słuchaczy skupił m.in. rozpoznany i w znacznym stopniu poddany inwentaryzacji zbiór zabytków archeologicznych – tak nieruchomych, jak i ruchomych. Wyniki badań potwierdzają wyjściową hipotezę o większej, różnorodniejszej i intensywniejszej, niż dotychczas sądzono, działalności człowieka na terenie dzisiejszej polskiej części Puszczy Białowieskiej w dalszej i bliższej przeszłości.

 




Centrum Konferencyjno-Wystawiennicze Instytutu Badawczego Leśnictwa w Sękocinie – miejsce konferencji


W dwóch sesjach: „Stan i metody badań dziedzictwa kulturowego Puszczy Białowieskiej”  prowadzonej przez prof. dr. hab. Bogusława Gedigę z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN oraz „Intrygująca i tajemnicza Puszcza Białowieska”  prowadzonej przez prof. dr. hab. Jana Matuszkiewicza z Uniwersytetu Warszawskiego, a także podczas dyskusji podsumowującej badania prowadzonej przez prof. dr. hab. Andrzeja Grzywacza z Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, słuchacze mogli zapoznać się  z wynikami, ich interpretacją i wnioskami.

 

Wykładem otwierającym „Puszcza Białowieska na pograniczu kultur archeologicznych” prof. UW dr hab. Joanna Kalaga wprowadziła uczestników w problematykę, zwracając uwagę na znaczenie i wagę badań, jak również na specyfikę obszaru Puszczy Białowieskiej – jako terenu pogranicza, obszaru ścierania się różnorodnych społeczności i kultur. W kolejnych  prezentacjach ukazano m.in. koncepcję badań inwentaryzacyjnych, realizowaną na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, która  jest pierwszą tego typu inicjatywą w historii polskiej archeologii. Badania  te opierały się głównie na metodach nieinwazyjnych, zwłaszcza na skanowaniu laserowym (tzw. LiDAR), badaniach geofizycznych, ale również na prospekcji inwazyjnej, w szczególności badaniach wykopaliskowych. Kilkuletnie zmagania zwieńczyło m.in. przygotowanie setek  nowych Kart Ewidencji Zabytków Archeologicznych, które  dotyczą tzw. stanowisk wielkoobszarowych (jak np. zespoły zabytków nieruchomych i ruchomych) lub pojedynczych zabytków nieruchomych (np. kurhany). Od początku XIX w. do 2016 r. na terenie Puszczy Białowieskiej rozpoznano około 200 stanowisk archeologicznych.  W 2016 r. liczba ta zwiększyła się prawie dwukrotnie (pierwszy etap badań inwentaryzacyjnych).  W kolejnym etapie badań (2017-2019 r.) możemy mówić o zwielokrotnieniu tego zasobu kulturowego (archeologicznego), będącym  ponadto zapowiedzią kolejnych odkryć na terenie Puszczy Białowieskiej, gdyż warto dodać, że obszar  Puszczy nie został jeszcze w całości poddany badaniom inwentaryzacyjnym. Podczas obrad uwagę słuchaczy skierowano również na eksploatację drzewostanów Puszczy w okresach historycznych, zwłaszcza w XIX i XX w. Podczas referowania tematu historycznego podkreślono także znaczenie poznawcze zasobów archiwalnych, które dotychczas nie były analizowane.

 




Uczestnicy obrad konferencji naukowej „Dziedzictwo archeologiczne w polskiej części Puszczy Białowieskiej – podsumowanie wyników badań inwentaryzacyjnych”


Niewątpliwym sukcesem prowadzonych badań było odkrycie pozostałości po dawnych systemach rolnych, które zachowały się na terenie Puszczy Białowieskiej dość dobrze w wielu miejscach i na dość znacznych obszarach. Jest to unikatowe znalezisko i unikatowy zbiór obiektów w skali Polski i Europy. Wstępnie określono, że obiekty te związane są z epoką żelaza – okresem wpływów rzymskich lub średniowieczem. Ich zasięg i stan zachowania analizowano z zastosowaniem m.in. badań wykopaliskowych, prospekcji geofizycznej, analiz specjalistycznych, w tym  analiz gleboznawczych, które potwierdziły w licznych miejscach funkcję i zasięg tych obiektów.

 

Do innych rozpoznanych obiektów zabytkowych, świadczących o różnorodnej i wielomiejscowej działalności człowieka na terenie dzisiejszej Puszczy Białowieskiej, związanych zarówno z czasami prahistorycznymi, jak i historycznymi należą m.in.: cmentarzyska i pojedyncze kurhany, mielerze, smolarnie  i potażarnie, grodzisko (?), relikty starożytnych i historycznych osad, a nawet pozostałości po prowadzonych tutaj walkach powstańczych czy działaniach wojennych.

 

Część prezentacyjną zamknął zwiastun filmu przedstawiającego prowadzenie badań, uzyskane wyniki i samą Puszczę Białowieską. Elementem podsumowującym sesje referatowe była dyskusja poświęcona inwentaryzacji dziedzictwa kulturowego oraz przyszłym działaniom ochronnym i formom zarządzania obiektem światowego dziedzictwa UNESCO. Tutaj m.in. poruszono kwestie znaczenia utożsamiania się lokalnej społeczności z dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym oraz jej rolę w promowaniu i udostępnianiu tych unikatowych zasobów.

 




Uczestnicy panelu dyskusyjnego „Dziedzictwo w lasach – badania, ochrona, zarządzanie i popularyzacja”


Ostatnią część spotkania wypełnił panel dyskusyjny z udziałem grona ekspertów, o interdyscyplinarnym charakterze, gromadzący przedstawicieli archeologii, konserwacji zabytków, historii, jak również leśnictwa, nauk przyrodniczych czy zarządców terenu. Panel  prowadzili prof. IBL dr hab. Krzysztof Stereńczak – zastępca dyrektora Instytutu Badawczego Leśnictwa, oraz prof. UKSW dr hab. Rafał Zapłata – koordynator zadania inwentaryzacyjnego z ramienia Fundacji Hereditas. Dyskusja skupiła się m.in. na wyzwaniach, do których należy obecnie zaliczyć rozpoznanie zabytków archeologicznych na pozostałych terenach leśnych w Polsce. Podkreślano m.in. specyfikę środowiska leśnego w kontekście występowania zabytków archeologicznych oraz konieczność zintegrowania działań na rzecz ochrony dóbr kultury i środowiska, jak również potrzebę interdyscyplinarnego podejścia, z aktywnym włączaniem do działań przedstawicieli Lasów Państwowych czy Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej.

 

Podczas panelu dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa Bartosz Skaldawski zwrócił uwagę na konieczność podejmowania wspólnych działań skierowanych przeciwko nielegalnym poszukiwaczom skarbów na terenach leśnych, którzy często  dopuszczają się  grabieży i niszczenia dziedzictwa archeologicznego. Mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków prof. dr hab. Jakub Lewicki podkreślił natomiast znaczenie ochrony prawnej zabytków na terenach leśnych, jak również  potrzebę pozyskiwania środków do finansowania ochrony obiektów zabytkowych.

 

Jednym z celów panelu było zebranie opinii pomocnych do przygotowania zbioru zaleceń, ukierunkowanych na rozpoznawanie, ochronę i uczytelnianie zasobów kulturowych na terenach leśnych oraz na zintegrowaną ochronę dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Do udziału w dalszych pracach nad dokumentem zachęcamy wszystkich zainteresowanych. Głosy w tej sprawie można przesyłać na adres mailowy: rafal.zaplata@fundacja-hereditas.pl. Organizatorzy panelu zastrzegają sobie przy tym prawo do wyboru i redakcji przekazywanych uwag i postulatów.

 




Eksponaty na wystawie – artefakty z Puszczy Białowieskiej


Na towarzyszącej konferencji wystawie eksponatów uczestnicy wydarzenia mogli zapoznać się m.in. z wybranymi zabytkami archeologicznymi (po zabezpieczeniu konserwatorskim) z okresu wpływów rzymskich czy wczesnego średniowiecza, takimi jak: monety (np. denary rzymskie z II w n.e.), narzędzia rolnicze (np. radlica łopatkowa, motyka), militaria (np. groty oszczepów, jelec miecza), przedmioty osobiste, części ubioru i ozdoby (np. zapinki, pierścienie) czy przedmioty codziennego użytku (np. nożyce, osełki czy krzesiwa). Z kolei wystawa fotografii była swego rodzaju fotorelacją z prac terenowych i gabinetowych interdyscyplinarnego zespołu, który tworzyli przez ostatnie lata przedstawiciele różnych profesji, z różnorodnych instytucji i ośrodków naukowo-akademickich Polski, a nawet i Europy.

 

Badania „Inwentaryzacja dziedzictwa kulturowego” na terenie polskiej części Puszczy Białowieskiej w ramach projektu „Ocena i monitoring zmian stanu różnorodności biologicznej w Puszczy Białowieskiej na podstawie wybranych elementów przyrodniczych i kulturowych – kontynuacja” były kolejną inicjatywą zrealizowaną pod przewodnictwem Instytutu Badawczego Leśnictwa  na zlecenie i ze środków Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych. Pierwsze działania związane z Puszczą Białowieską to „Inwentaryzacja dziedzictwa kulturowego” na terenie polskiej części Puszczy Białowieskiej w ramach projektu „Ocena i monitoring zmian stanu różnorodności biologicznej w Puszczy Białowieskiej na podstawie wybranych elementów przyrodniczych i kulturowych” – konsorcjant i główny wykonawca zadania Instytut Archeologii i Etnologii PAN w 2016 r. Kontynuacja zadania była realizowana w głównej mierze przez Fundację Hereditas w latach 2017-2019.

 

Wszystkim uczestnikom serdecznie dziękujemy za udział w konferencji i panelu. Szczególne podziękowania kierujemy do patronów honorowych  i medialnych wydarzenia.

 

2019-12-19

Źródło: komunikat organizatorów konferencji

Zdjęcia: Ewa Kuciewicz, Jakub Stępnik, Anita Olszewska, Artur Obidziński, Rafał Zapłata



« powrót


Konkurs fotograficzny Wiki Lubi Zabytki rozstrzygnięty

Niezwykle magiczne i tajemnicze wnętrze nieczynnego już kościoła ewangelickiego w Stawiszynie zwyciężyło w tegorocznej edycji konkursu Wiki Lubi Zabytki. Drugie miejsce zajęła fotografia przedstawiająca drewniany wiatrak w Dobrej Nadziei, trzecie – chłodni kominowej w nieczynnej Elektrowni Węglowej EC2. Wszystkie zdjęcia trafiły do zbiorów Wikipedii.

czytaj więcej


Fundacja Rodzinna Blochów przekazała Bibliotece Narodowej w Warszawie rysunki skradzione w czasie wojny oraz cenne listy związane z gen. Józefem Hauke-Bosakiem

Nowojorska Fundacja Rodzinna Blochów przekazała w środę, 20 listopada br., Bibliotece Narodowej w Warszawie wykupione przez nią trzy dziewiętnastowieczne rysunki, pochodzące ze zbiorów dawnego Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu i skradzione podczas drugiej wojny światowej.

czytaj więcej


Poszukiwane: prace Wacława Dobrowolskiego

Wacław Dobrowolski (1890-1969) to pochodzący z Kresów pedagog, publicysta i społecznik, a przy tym malarz i rysownik, który w latach 1927-1940 mieszkał i tworzył w Łodzi, a po wojnie związany był z Radomiem. W związku z planowaną na 2020 r. wystawą jego dzieł i pamiątek po nim trwają poszukiwania jego prac.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej


„Cudo-Twórcy” w Muzeum Narodowym we Wrocławiu


13 lipca 2018 r., w 70. rocznicę otwarcia Muzeum Narodowego we Wrocławiu, w gmachu tej instytucji otwarta zostanie nowa wystawa stała: „Cudo-Twórcy. Rzemiosło i sztuka zdobnicza – Sztuka Wschodu – Współczesna ceramika i szkło”.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI