home

Numer 9-10, 2017


zobacz spis treści

Numer 7-8, 2017


zobacz spis treści

Wydarzenia

XVII Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego

Małopolski Instytut Kultury, Samorząd Województwa Małopolskiego oraz gospodarze obiektów zapraszają na XVII edycję Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, w ramach których co roku, podczas dwóch majowych weekendów (tym razem 16–17 oraz 23–24 maja), można nieodpłatnie zwiedzać kilkanaście wybranych obiektów, korzystając z materiałów przygotowanych specjalnie na tę okazję, a także poznawać przeszłość i tradycje regionu, uczestnicząc w licznych imprezach towarzyszących.





Tematem tegorocznej edycji wydarzenia będzie czas – jedna z uniwersalnych kategorii miary otaczającego nas świata. Czas jest doświadczeniem powszechnym, łączy się z pojmowaniem świata przez daną epokę, świadomością ludzi, rytmem życia, obrzędami, a także architekturą, stąd wielość kategorii jego postrzegania, rozmaite metody jego mierzenia. Podczas Dni Dziedzictwa ważny jest również, jak zawsze, czas historyczny zatrzymany w zabytkach. Uczestnicy zastanowią się nad czasem: słonecznym, astronomicznym, kalendarzowym, mierzonym za pomocą gnomonów, zegarów, kalendarzy; nad rytmami przyrody, ludowym kalendarzem obrzędowym.


W 2015 roku w ramach Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego podczas dwóch weekendów (16–17 maja, 23–24 maja) zaprezentowanych zostanie 10 zabytków, zlokalizowanych na 4 trasach zwiedzania: dwóch krakowskich (obydwa weekendy), zachodniej (16–17 maja) i północnej (23–24 maja).


16–17 maja 2015 (trasa krakowska)


Na trasie krakowskiej podczas pierwszego weekendu Dni Dziedzictwa będzie można zwiedzić kościół św. Marka Ewangelisty (ul. św. Marka 10, Kraków), posłuchać o historii tego niezwykłego miejsca i wspólnot tu żyjących oraz zwiedzić na co dzień niedostępne przestrzenie tzw. Giedroycianum, sanktuarium Michała Giedroycia, pobożnego zakonnika z XV wieku.


Kościół św. Marka jest kościołem uniwersyteckim, filią parafii bazyliki Mariackiej. Podczas weekendu zapraszamy zwiedzających do odkrywania na co dzień niedostępnych przestrzeni kościoła, udziału w oprowadzaniach tematycznych z gospodarzami – Siostrami Jadwiżankami i członkami Bractwa św. Zofii (założonego w 1410 r.). Zapraszamy także na spacer, który poprowadzi historyczka sztuki, dr Beata Frey-Stecowa. W sobotę o godz. 19.15 chętni będą mogli posłuchać koncertu muzyki dawnej w wykonaniu zespołu Perfugium.


Kolejnym obiektem na tej samej trasie będzie cerkiew prawosławna Zaśnięcia NMP w Krakowie (ul. Szpitalna 24, Kraków), która swoim wyglądem zewnętrznym w niczym nie przypomina klasycznej świątyni prawosławnej. Wkomponowana w jedną z pierzei ulicy Szpitalnej, o tym, że jest budynkiem sakralnym, informuje tylko za sprawą zawieszonej na froncie kamienicy niewielkiej ikony z wizerunkiem Bogurodzicy. Cerkiew kryje fascynujące wnętrze, w którym tradycyjne malarstwo cerkiewne oraz dawne historyczne wyposażenie koegzystuje z nowoczesnym malarstwem Jerzego Nowosielskiego i współczesnymi witrażami.





Cerkiew Zaśnięcia NMP w Krakowie, fot. J. Nowostawska-Gyalókay


Podczas Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego zainteresowani będą mogli wejść do pracowni ikonograficznej i posłuchać o historii ikony, wziąć udział w warsztatach śpiewu cerkiewnego (sobota i niedziela), kończących się krótkim koncertem uczestników warsztatów w niedzielę o godz. 17.00. Tego samego dnia o godz. 16.00 z cerkwi wyruszy spacer Czasu już więcej nie będzie śladami Jerzego Nowosielskiego, który poprowadzi historyczka sztuki, Jagoda Żarnowiecka. Stałym punktem programu będą oprowadzania z przewodnikiem i z gospodarzem miejsca – księdzem Jarosławem Antosiukiem.


16–17 maja 2015 (trasa zachodnia)


Na trasie zachodniej zwiedzający będą mieli okazję zobaczyć kolonię robotniczą i fabrykę Bata w Chełmku (ul. Topolowa, Chełmek, powiat oświęcimski). Historia firmy Bata ma swój początek w Zlinie, mieście położonym na czeskich Morawach. To właśnie tam pod koniec XIX wieku powstał niewielki zakład szewski, który z czasem rozrósł się i stał się światowym imperium obuwniczym. Do ogólnoświatowej sieci fabryk Bata dołączyła niewielka wówczas wieś koło Oświęcimia. To właśnie w Chełmku w 1932 r. swoją działalność rozpoczęła pierwsza fabryka koncernu w Polsce. Na przestrzeni kilku lat powstały tam nowocześnie zarządzany zakład produkcyjny, osiedle i hotele robotnicze.





Chełmek, fabryka, fot. J. Nowostawska-Gyalókay


Zwiedzający podczas XVII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego będą mogli przejść dwiema trasami: po terenie dawnej fabryki Bata oraz dawnej kolonii robotniczej. Ciekawostką będzie możliwość wejścia do domu w kolonii oraz kotłowni, znajdującej się na terenie fabryki (obowiązuje rezerwacja). Miłośników aktywnego zwiedzania zapraszamy w niedzielę 17 maja na wycieczkę geologiczną po Wzgórzu Skała z Markiem Szuwarzyńskim.


Kolejnym obiektem na tej trasie będzie zespół zabudowań podworskich w Bobrku (ul. Nadwiślańska 5, Bobrek, powiat oświęcimski). Na przestrzeni kolejnych stuleci Bobrek zmieniał właścicieli. Przedstawiciele rodów Ligęzów, Potulickich, Wielopolskich, Ogińskich i Sapiehów ukształtowali krajobraz i zabytkową zabudowę dzisiejszego Bobrka.


Zespół zabudowań podworskich, o których chcielibyśmy Państwu opowiedzieć podczas majowych spacerów, tworzą: zabytkowy pałac wraz z oficyną, park, czworaki, drewniany spichlerz oraz kościół pw. Przenajświętszej Trójcy. Z uwagi na stan zachowania niektórych obiektów, nie będzie możliwe zwiedzanie ich wnętrz. Zachęcamy Państwa do obejrzenia prywatnej kolekcji etnograficznej prezentowanej w zabytkowych czworakach.


Synagoga i Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu (pl. ks. J. Skarbka 5, Oświęcim, powiat oświęcimski) to trzeci obiekt na trasie zachodniej. W XIX i XX w. Oświęcim był ważnym ośrodkiem religijnym judaizmu na terenach Galicji Zachodniej. Na terenie gminy żydowskiej działały stowarzyszenia dobroczynne, religijne, kulturalne i sportowe, jak również partie polityczne o zróżnicowanym zabarwieniu ideowym. Podczas Dni Dziedzictwa zapraszamy Państwa do synagogi Chewra Lomdej Misznajot, Muzeum Żydowskiego i domu rodziny Klugerów – miejsc, które w przywracaniu pamięci o Żydach z Oświęcimia odgrywają rolę szczególną.


W Muzeum Żydowskim możemy obejrzeć dwie nowoczesne ekspozycje, pierwsza z nich to Oszpicin – tak Żydzi w języku jidysz nazywali Oświęcim. Opowiada o żydowskiej przeszłości miasta, której początki sięgają 1. połowy XVI w. Druga – Nowe życie – to swoista mozaika złożona z osobistych relacji byłych mieszkańców Oświęcimia, żyjących obecnie w Izraelu. Dla dzieci na sobotę 16 maja przygotowaliśmy warsztaty dotyczące czasu i kalendarza żydowskiego. Warta podkreślenia jest możliwość zwiedzenia cmentarza żydowskiego w towarzystwie dr. Jacka Proszyka.


23–24 maja 2015 (trasa krakowska)


Czy z pomiarami czasu nie kojarzy się najbardziej obserwatorium astronomiczne, jak mawiano kiedyś – gwiazdarnia, miejsce obserwacji planet, ich ruchu i zaćmień oraz sporządzania precyzyjnych obliczeń matematycznych? A to konkretne, krakowskie dawne Obserwatorium Astronomiczne w Collegium Śniadeckiego zlokalizowane przy ul. Kopernika 27 ma jeszcze tę właściwość, że to właśnie z niego przez lata, począwszy od 12 lutego 1946 r., nadawano radiowy sygnał czasu. A czy Ogród Botaniczny ma jakiś związek z tematem czasu? Ależ tak! Kryją się w tamtejszych szklarniach prehistoryczne sagowce, których początki sięgają ery paleozoicznej, zwane stąd żywymi skamieniałościami.


W sobotę i w niedzielę, w samo południe, rekonstrukcji nadawania radiowego sygnału czasu dokona dr Jan Mietelski, pracownik dawnego Obserwatorium Astronomicznego, który 1 kwietnia 1984 r. wykonał tę czynność po raz ostatni. Oprócz spacerów i oprowadzań z klimatologami, astronomami, botanikami, będzie można również indywidualnie poczytać o historii tego miejsca, zwiedzając przygotowane przez organizatorów wystawy, spacerując po Muzeum Ogrodu Botanicznego.


Po spacerze w Ogrodzie Botanicznym warto udać się do Collegium Maius w Krakowie (ul. Jagiellońska 15, Kraków), gdzie czas i jego upływ można poczuć na każdym kroku. Na dziedzińcu godziny odmierza grający zegar z drewnianymi figurami, do pomiaru czasu służą także różne typy zegarów mechanicznych i słonecznych rozmieszczonych na ekspozycji muzealnej.


Podczas Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego zapraszamy Państwa na spacer z przewodnikiem po zakamarkach tej ciekawej budowli, na której odcisnęły się ślady wszystkich epok, od XIV w. począwszy. Trasa wiedzie od mieszkania św. Jana z Kęt, w którym obecnie znajduje się kaplica, przez reprezentacyjną rektorską klatkę schodową, do salonu Muzeum – Sali Zielonej, pełnej cennych dzieł sztuki, w której zaprezentowane zostaną zegary słoneczne.


23–24 maja 2015 (trasa północna)


Na trasie północnej zostanie zaprezentowana kaplica Nawiedzenia i Zwiastowania NMP w Dalewicach (Dalewice, powiat proszowicki), która od początku swego istnienia należała do parafii w Niegardowie, pełniąc rolę kościoła filialnego. Pierwsza budowla została zniszczona, prawdopodobnie przez kalwinów, w latach sześćdziesiątych XVI w. Obecna świątynia pochodzi z połowy XVII w. i, co ciekawe, do naszych czasów przetrwała bez zasadniczych zmian architektonicznych. To, co jednak najpiękniejsze i najcenniejsze, kryje się w jej wnętrzu. Sufit i ściany pokrywa polichromia pochodząca z drugiej połowy XVII w. Na szczególną uwagę zasługują wielkoformatowe przedstawienia postaci świętych.


Podczas weekendu 23–24 maja chętni będą mogli zwiedzić na co dzień niedostępną kaplicę w towarzystwie przewodnika, historyka sztuki bądź konserwatora malowideł ściennych. 23 maja odbędzie się w Dalewicach uroczyste wręczenie Nagrody Województwa Małopolskiego im. M. Korneckiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie ochrony i opieki nad zabytkami architektury drewnianej Małopolski. Wydarzeniu będzie towarzyszyć koncert Bogumiły Gizbert-Studnickiej i Pauliny Tkaczyk.


Książ Wielki, położony przy trasie Kraków – Kielce, to kolejne miejsce, do którego zapraszamy Państwa podczas tegorocznej edycji Dni Dziedzictwa. To właśnie tu, na wzgórzu otoczonym drzewami i stawami, znajduje się jeden z ciekawszych zabytków doby renesansu w Małopolsce – zespół pałacowy w Książu Wielkim (ul. W. Witosa 10, Książ Wielki, powiat miechowski), na który składają się, oprócz samego pałacu, także dwa pawilony: kaplica św. Piotra Apostoła i św. Zofii, dawna biblioteka, a także pozostałości dawnego ogrodu, który liczył sześć poziomów. Podziwiając architekturę założenia, ma się wrażenie, że czas zatrzymał się tu w sposób wyjątkowy. Okazała rezydencja odsyła swą formą do momentu, w którym w sztuce powrócił klasyczny zachwyt symetrią, harmonią i proporcją.





Pałac w Książu Wielkim, fot. P. Kasprzycka


Po obiekcie oprowadzą zwiedzających gospodarz miejsca Wioletta Kozłowska oraz historyk sztuki i archeolog Monika Kamińska. Dzieci będą mogły wziąć udział w warsztatach architektonicznym i tańców renesansowych. Dodatkową atrakcją będzie wycieczka (obowiązuje rezerwacja) szlakiem I Kompanii Kadrowej, która wyruszy z Krakowa, przez Michałowice, Słomniki, Miechów do Książa Wielkiego.


A na koniec zapraszamy do Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie (pl. T. Kościuszki 7–8, Jędrzejów, powiat jędrzejowski, województwo świętokrzyskie), w którym pojęcie czasu nabiera szczególnego znaczenia. To właśnie z zainteresowania astronomią i gnomoniką zrodziła się pasja i niezwykła kolekcja zegarów słonecznych rodziny Przypkowskich. Początki obecnej ekspozycji astronomiczno-gnomonicznej sięgają 1895 r. Feliks Przypkowski, z zawodu lekarz, z zamiłowania astronom, gromadził zabytkowe instrumenty astronomiczne, zegary, książki.





Jędrzejów, fot. J. Nowostawska-Gyalókay


Przybywając do Jędrzejowa, będą mogli Państwo nie tylko obejrzeć jedną z najbogatszych kolekcji zegarów słonecznych na świecie, ale także w sposób doświadczalny poznać możliwości gnomoniki. W ramach XVII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, po uprzedniej rezerwacji, chętni będą mogli zwiedzić mieszkanie rodziny Przypkowskich i podziwiać kolekcję zegarów słonecznych niegdyś do nich należących. Szczególną atrakcją będzie możliwość zwiedzenia biblioteki i prezentacja wybranych dzieł z zakresu gnomoniki. W niedzielę 24 maja, w zrekonstruowanym niedawno Ogrodzie Czasu, odbędzie się piknik gnomoniczny, podczas którego astronom Rafał Zaczkowski opowie m.in. o praktycznym zastosowaniu zegarów słonecznych – jędrzejowskich „słoneczników”, a dzieci będą mogły wziąć udział w warsztatach dotyczących zegarów i czasu.


W programie, oprócz zwiedzania, znajdą się warsztaty, koncerty, spacery, wycieczki, wystawy. Już po raz czwarty wydarzeniu towarzyszyć będzie bezpłatna publikacja autorstwa Katarzyny Kobylarczyk, dziennikarki i reportażystki. Książkę będzie można otrzymać wraz z pamiątkową pieczątką w punktach informacyjnych przy wszystkich obiektach tegorocznych Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego.


Źródło: informacja prasowa Małopolskiego Instytutu Kultury

2015-04-27



« powrót


„Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna” (Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym)

Na wystawie zaprezentowane zostało zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu, tj. od 2. połowy XIX w. do 1939 r. Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

czytaj więcej


Modernizm na Węgrzech 1900-1930

W Zamku Królewskim w Warszawie trwa wystawa „Modernizm na Węgrzech 1900-1930”, przygotowana we współpracy z Muzeum im. Janusa Pannoniusa w Peczu oraz Węgierskim Instytutem Kultury w Warszawie. Ekspozycja, stanowiąca zwieńczenie obchodów Roku Kultury Węgierskiej w Polsce, prezentowana będzie do 7 stycznia 2018 r.

czytaj więcej


„Biedermeier” – wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie

Ponad czterysta pięknych przedmiotów – obrazów, mebli, szkieł, porcelany, tkanin i strojów, biżuterii i bibelotów, którymi na co dzień otaczało się bogate mieszczaństwo od Wiednia po Wilno – zostało pokazanych w Muzeum Narodowym w Warszawie. Wystawa jest pierwszą w Polsce tak dużą prezentacją biedermeieru – sztuki i kultury mieszczańskiej w Europie Środkowej i Północnej w latach 1815–1848, pomiędzy Kongresem Wiedeńskim i Wiosną Ludów. Można ją oglądać w dniach 5.10.2017-7.01.2018. Zapraszamy do lektury tekstu kuratorek ekspozycji.

czytaj więcej


„Najcenniejsze. Kolekcja Książąt Czartoryskich”

Wystawa prezentowana w Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie obejmuje 350 przedmiotów wybranych z liczącego 336 tys. muzealiów najstarszego polskiego muzeum. Ekspozycja będzie czynna do 8 kwietnia 2018 r. Towarzyszy jej bogato ilustrowany albumowy katalog.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI