home

Numer 5-6, 2019


zobacz spis treści

Numer 3-4, 2019


zobacz spis treści

Wydarzenia

Między słowami. Wystawa drzeworytów Albrechta Dürera

Muzeum Narodowe w Gdańsku zaprasza od 3 sierpnia do 2 października 2016 r. na wystawę „Albrecht Dürer (1471–1528). Apocalypsis cum figuris – najwybitniejszy cykl graficzny Europy”. Prezentuje ona drzeworyty Dürera ze zbiorów tego muzeum i jest częścią cyklu wystawienniczego „Między słowami”, w ramach którego są pokazywane ryciny i rysunki wybitnych artystów z różnych epok będące ilustracjami do wydawnictw literackich i muzycznych.


Na ekspozycji znajdzie się cykl 15 drzeworytów ilustrujących Apokalipsę św. Jana – jedno z najważniejszych dzieł w historii sztuki europejskiej – a także 8 rycin z serii 12 obrazujących Mękę Pańską (tzw. Dużą Pasję). Drzeworytnicze odbitki pochodzą z przedwojennej kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku uważanej za jedną z najcenniejszych i najciekawszych w Polsce. Cykl Apocalypsis cum figuris posiadają w swych zbiorach najważniejsze muzea i biblioteki świata, bezcenne cymelium jest bardzo rzadko udostępniane w oryginale.





„Chrystus w otchłani”, 1511, z cyklu Wielka Pasja Chrystusa, papier, drzeworyt wzdłużny, Muzeum Narodowe w Gdańsku


Albrecht Dürer, niezwykle utalentowany i wszechstronny artysta, przyszedł na świat w Norymberdze w 1471 r. Na przełomie XV i XVI w. miasto to, zwane Florencją Północy, należało do najbogatszych i najludniejszych w Europie, słynęło z wyśmienitych wyrobów złotniczych, było ważnym ośrodkiem drukarstwa i istotnym centrum myśli humanistycznej. Albrecht Dürer początkowo terminował w warsztacie złotniczym ojca, później w lokalnym warsztacie Michaela Wolgemuta, gdzie wykonywano ilustracje drzeworytnicze do książek wydawanych w największej europejskiej drukarni Antona Kobergera. W młodym Albrechcie powoli kształtował się wielki twórca. W 1494 r. wyruszył po raz pierwszy do Włoch. Podróż ta miała ogromny wpływ na jego artystyczną przyszłość. Zachwyciły go klimat i krajobrazy Italii, świetliste barwy tamtejszego malarstwa, magia odrodzonego antyku oraz studia nad racjonalnymi podstawami sztuki. Dürer uświadomił sobie wówczas, jak bardzo się różni pozycja społeczna artystów włoskich od niemieckich prostych wytwórców, których działalność wciąż normowana cechowymi przepisami wpisana była w szeroko pojmowane rzemiosło. Zapragnął wzorem włoskich mistrzów stworzyć teoretyczną podbudowę dla sztuki powstającej na północ od Alp, której podstawą byłyby badania nad proporcjami, perspektywą i optyką. Po powrocie z Włoch Dürer ożenił się z bogatą patrycjuszką Agnes Frey, dzięki jej majątkowi mógł otworzyć własny warsztat i rozpocząć samodzielną działalność. Początkowo, zapewne ze względów finansowych, poświęcił się głównie grafice, która dawała mu stały dochód.





„Czterech jeźdźców Apokalipsy”, 1511, z cyklu Apocalypsis cum figuris, papier, drzeworyt wzdłużny, Muzeum Narodowe w Gdańsku


Powstała wówczas seria 15 rycin ilustrujących biblijną Apokalipsę św. Jana. Kompozycje zostały odbite w 1498 r. w wydawnictwie wspomnianego już Kobergera, ojca chrzestnego artysty. W 1511 r. Dürer wydał cykl po raz drugi, dodając kartę tytułową ozdobioną wyobrażeniem Madonny z Dzieciątkiem na półksiężycu. Właśnie ta druga edycja będzie prezentowana na wystawie w Gdańsku. 


Dürerowska wizja najbardziej tajemniczej księgi Pisma Świętego powstała pod wpływem szerzących się przepowiedni o końcu świata, mającym nastąpić w 1500 r., i doskonale trafiła w nastroje panujące w ówczesnej Europie. Nabrzmiewające konflikty religijne i ferment ideologiczny, narastająca histeria przed zbliżającym się końcem wieku, liczne zarazy niczym zapowiedzi nadchodzącej apokalipsy, krytyka feudalnego porządku – wszystko to stało się tłem dla Dürerowskiej fantasmagorii, jak ujął to Goethe, i przyczyniło się do jej niezwykłej popularności na całym kontynencie. Dla wielu badaczy Apokalipsa Dürera to także oskarżenie rzucone przez artystę Kościołowi, który przeżarty grzechem i zepsuciem był w jego oczach główną przyczyną nieszczęść ludzkości na ziemi.





„Walka archanioła Michała ze smokiem”, 1511, z cyklu Apocalypsis cum figuris, papier drzeworyt wzdłużny, Muzeum Narodowe w Gdańsku


Czarno-białe kompozycje przedstawiają nieszczęścia i kary, które spadną na grzeszną ludzkość w tragicznym czasie kończącym ziemski świat. Apokalipsa jest jednak tak wyjątkowa, że wymyka się wszelkim jednoznacznym interpretacjom. Jest to z jednej strony dosłowna ilustracja biblijnego tekstu, z drugiej – interpretacja artysty oddająca patos, nastrój i dramatyzm literackiego pierwowzoru, jest połączeniem realizmu z niezwykłą twórczą wyobraźnią, skonfrontowaniem wizji ze światem rzeczywistym otaczającym artystę i jemu współczesnych. Jest wreszcie pierwszym wydawnictwem, w którym ilustracja staje się ważniejsza niż tekst.


Dzięki mistrzostwu technicznemu wykształconego w zakładzie złotniczym Albrechta Dürera jego drzeworyty osiągnęły niespotykane dotąd efekty plastyczne – cięcie stało się subtelniejsze, a kontur bardziej zróżnicowany i to nie on określał kształty, ale smugi żywych giętkich linii wywołujące malarskie wrażenie światłocienia. Postaci zostały ukazane w ruchu, na ich twarzach malują się emocje. Była to całkowita nowość.





„Nierządnica babilońska”, 1511, z cyklu Apocalypsis cum figuris, papier, drzeworyt wzdłużny, Muzeum Narodowe w Gdańsku


Rok, w którym ukazało się monumentalne dzieło, często uważa się za cezurę oddzielającą niemiecką sztukę gotyku od sztuki renesansu. Młody artysta, świeżo po powrocie z Włoch, próbował dokonać syntezy tego, z czym zetknął się po obu stronach Alp. Ale nie tylko na tym polegało nowatorstwo Apokalipsy. Artyście udało się wyznaczyć nową drogę dla grafiki książkowej. Rycina stała się samodzielną wypowiedzią, dla której tekst stanowił jedynie wstęp do właściwej interpretacji. Dzięki zastosowaniu popularnej formy przekazu, jaką był drzeworyt, artysta dotarł do szerokiego kręgu odbiorców. Inne cykle graficzne, jak choćby także prezentowana na wystawie drzeworytnicza Pasja Chrystusa z 1511 r., służyły tym samym celom – przeżywaniu Biblii na nowo, opowiedzianej ludzkim, czytelnym językiem, w przekonującej, realistycznej formie plastycznej.

 

Muzeum Narodowe w Gdańsku / Oddział Sztuki Dawnej

ul. Toruńska 1, 80-822 Gdańsk

Godziny otwarcia:

- wtorek-niedziela: 10.00-17.00

- czwartek (01.06-31.08): 12.00-19.00

 

2016-07-20

Źródło: informacja prasowa



« powrót


Architektura ryglowa – wspólne dziedzictwo ANTIKON 2019

Organizatorzy zapraszają do udziału w XIX Polsko-Niemieckiej Konferencji i podróży studyjnej „Architektura ryglowa – wspólne dziedzictwo ANTIKON 2019”, o podtytule Regionalne typy budownictwa drewnianego – wyzwania konserwatorskie, która odbędzie się w dniach 16-18 września 2019 r. w Zagrodzie Kołodzieja w Zgorzelcu. Konferencji towarzyszy podróż studyjna z walorem in situ, która w tym roku będzie wiodła przez: (po stronie polskiej) Zgorzelec, Działoszyn, Bogatynię, (po stronie niemieckiej) Obercunnersdorf, Ebersbach, Eibau.

czytaj więcej


O stołach i bankietach pańskich. Jak ucztowano w dawnych wiekach

Od 4 czerwca do 29 września 2019 r. w Dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach będzie prezentowana wystawa „O stołach i bankietach pańskich. Jak ucztowano w dawnych wiekach”. Pojawi się na niej kilkaset zabytków użyczonych z kilkunastu polskich muzeów.

czytaj więcej


Dar dla Muzeum Romantyzmu w Opinogórze

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze wzbogaciło swoje zbiory dwoma niezwykle rzadkimi wydawnictwami: pierwszym wydaniem Irydiona (1836) i drugim Nie‑boskiej komedii (1837) Zygmunta Krasińskiego. Książeczki, obie w bardzo dobrym stanie, są współoprawione, z zachowaniem oryginalnego grzbieciku z tłoczonymi w skórze złoconymi napisami.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej


„Cudo-Twórcy” w Muzeum Narodowym we Wrocławiu


13 lipca 2018 r., w 70. rocznicę otwarcia Muzeum Narodowego we Wrocławiu, w gmachu tej instytucji otwarta zostanie nowa wystawa stała: „Cudo-Twórcy. Rzemiosło i sztuka zdobnicza – Sztuka Wschodu – Współczesna ceramika i szkło”.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI