home

Numer 9-10, 2017


zobacz spis treści

Numer 7-8, 2017


zobacz spis treści

Wydarzenia

„Wojciech Gerson i jego szkoła”. Wystawa dedykowana Towarzystwu Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie

W końcu 2014 r. zainaugurowało swą mecenasowską działalność reaktywowane Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie (na temat pierwszego zakupu tego towarzystwa zob. tutaj). Ta nowa społeczna inicjatywa nawiązuje do szlachetnych gestów osób prywatnych, pozwalających stworzyć przed stu laty Muzeum Miejskie w Szczecinie. Jego stałe galerie, dzięki hojności założonego w 1911 r. Szczecińskiego Towarzystwa Muzealnego, zapełniły się niegdyś wybitnymi przykładami dzieł artystów europejskich – Vincenta van Gogha czy Narcisse’a Virgilia Díaza de la Peñy. W salach wystaw czasowych szczecinianie mogli zaś oglądać między innymi ekspozycje Honoré Daumiera, Käthe Kollwitz oraz Emila Noldego. Obecnie rozpoczęto prace nad nową Galerią Sztuki Europejskiej, w której prezentowane będą dzieła XIX i pierwszej połowy XX w. różnych szkół narodowych oraz międzynarodowej awangardy. Złożą się na nią prace ze zbiorów własnych muzeum oraz sukcesywnie pozyskiwane depozyty, w tym od tworzącego własną kolekcję towarzystwa, które objęło patronat nad przestrzenią pierwszego piętra traktu północnego Gmachu Głównego Muzeum Narodowego w Szczecinie.





Wojciech Gerson, „Dzieci góralskie” („Przysięga na szarotkę”), 1867, olej, płótno, zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie


Z kolei 21 stycznia br. o godzinie 18.00 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Szczecinie (Wały Chrobrego 3) odbędzie się wernisaż wystawy „Wojciech Gerson i jego szkoła”, której kuratorem jest dr Szymon Piotr Kubiak, a jego współpracownikami – Aleksandra Gieczys-Jurszo i Stefania Hernik. Wystawa dedykowana jest Towarzystwu Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie i stanowi pierwszy, roboczy pokaz zasobów muzealnych, stanowiących zrąb przyszłej stałej ekspozycji. Jego bohaterem uczyniono przewrotnie Wojciecha Gersona (1831-1901), nestora patriotycznie nastrojonego malarstwa narodowego, a tematem – budowanie polskiej tożsamości kulturowej, najpierw w opozycji wobec „obcych”, a następnie w harmonii z międzynarodowym wielogłosem przełomu XIX i XX w. Jest to wystawa nie tyle wybitnego akademika i realisty, co zaangażowanego w politykę kulturalną członka warszawskiego środowiska artystycznego, założyciela Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, a przede wszystkim wytrawnego pedagoga. To także wystawa absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Sankt Petersburgu, bywalca oficjalnych Salonów Paryskich oraz mistrza artystów, którzy – często wbrew nauczycielowi – prymat tych z czasem skostniałych instytucji zburzyli.


Dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie znajdują się cztery kompozycje Gersona. „Portret Rozalii Winter” (1850, olej, płótno, 64 x 51; obecnie na wystawie czasowej w willi Tyszkiewiczów na Zatroczu, Litwa) reprezentuje wczesny okres twórczości. „Pejzaż z wiatrakiem” (1855, olej, blacha, 34 x 25) stanowi jedną z pierwszych prób malarstwa pejzażowego, prowadzących do tak wybitnych prac jak dojrzały „Krajobraz tatrzański” (1893, ołówek, akwarela, papier, 37 x 28,5). Zakupiona pierwotnie przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie i uchodząca po drugiej wojnie światowej za zaginioną, a znajdująca się w szczecińskiej kolekcji od 1979 r. „Przysięga na szarotkę” (1867, olej, płótno, 137 x 101) to jedno z najbardziej charakterystycznych dla malarza przedstawień rodzajowych inspirowanych życiem polskich Górali. Dzieła te konfrontujemy z pracami innej szkoły – równie młodej jak towarzystwo Akademii Sztuki w Szczecinie. Studenci III roku malarstwa i nowych mediów, zainspirowani wielką „machiną historyczną” Gersona „Bez ziemi. Pomorzanie wyparci przez Niemców na wyspy Bałtyku” [„Wygnani Pomorzanie w XI w.”] (1888, olej, płótno, 114,8 x 207), zaproponowali krytyczną reinterpretację malowidła, a ich multimedialne prace inspirowane „Pomorzanami” można oglądać na obecnej wystawie.


Interesujący jest kontekst powstania tego niezwykłego obrazu Wojciecha Gersona. W 1876 r. ukazała się w Sankt Petersburgu publikacja Germanizacija Baltijskich Slawjan Osipa Osipowicza Perwolfa. Jej autor, czeski slawista i profesor Imperatorskiego Uniwersytetu Warszawskiego, poszukiwał genezy współczesnej mu sytuacji politycznej, odpowiadając na zapotrzebowanie społeczne walczących o niepodległość narodów Europy Środkowej. Dwa lata później prasa donosiła o konkursie historycznym, rozpisanym przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, którego celem było opisanie historii ścierania się żywiołów słowiańskiego i germańskiego. Zwycięzcą został Karol Emil Sieniawski, autor książki Pogląd na dzieje Słowian zachodnio-północnych między Elbą a granicami dawnej Polski, od czasu wystąpienia ich na widownię dziejową aż do utraty politycznego bytu. Oba wydarzenia – zaistniałe niezależnie w zaborze rosyjskim i pruskim – świadczyły o wzroście zainteresowania szczególnym aspektem polsko-niemieckiej przeszłości, nurtującej w tym czasie nie tylko świat nauki. W dyskusji zabrali głos literaci i artyści, a dekadę usilnych prac zamknęło ukończenie akademickiego malowidła Wojciecha Gersona, noszącego autorski tytuł „Bez ziemi. Pomorzanie wyparci przez Niemców na wyspy Bałtyku”. Nestor polskiej szkoły narodowej – absolwent petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, profesor warszawskiej Klasy Rysunkowej, a od 1887 r. członek korespondencyjny Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – wykonał monumentalną, wielofigurową kompozycję, odnoszącą się do wydarzeń wczesnego średniowiecza. Obraz ów trafił po sześciu latach do prywatnego właściciela, a po drugiej wojnie światowej został uznany za zaginiony (nie dotarli do niego także autorzy wystawy monograficznej Gersona w Muzeum Narodowym w 1978 r.). Dzieło to pojawiło się na rynku antykwarycznym w 1991 r., po czym trafiło do słynnej kolekcji Art-B, a stąd, jako depozyt, na stałą ekspozycję Muzeum Narodowego w Warszawie, a następnie do muzeum w Szczecinie (wystawa w Gmachu Głównym „Sztuki piękne. Zbiory artystyczne Muzeum Narodowego w Szczecinie”, 14.05.2011–08.01.2012). Sensacyjne losy obrazu od czasu wystawienia w warszawskiej Zachęcie (1888) po czasy współczesne opisał Włodzimierz Kalicki (Kryminał z Gersonem, „Gazeta Wyborcza”, nr 242, wyd. warszawskie: „Magazyn” z dnia 15 października 1993 r., nr 33).


Również ten obraz, znajdujący się obecnie w zbiorach prywatnych, a niezwykle cenny ze względów historiograficznych, zwłaszcza w kontekście pomorskiego wielonarodowego dziedzictwa, usiłuje nabyć Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie. Aby dokonać tego wielkiego dzieła, potrzebne jest jednak wsparcie rozrastających się kręgów darczyńców. Każdy z Państwa może się do nich przyłączyć, pomagając zbudować nowoczesną, krytyczną i prawdziwie europejską ekspozycję stałą w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Szczecinie.

 

Wystawa czynna będzie do 27 września 2015 r. Godziny otwarcia: wtorek, środa, sobota: 10.00-18.00, czwartek 10.00-20.00, niedziela 10.00-16.00

 

Więcej informacji: www.muzeum.szczecin.pl, http://przyjacielemuzeum.pl


[Opracowanie na podstawie materiałów nadesłanych przez kuratora wystawy dr. Szymona Przemysława Kubiaka]

 




Wojciech Gerson, „Bez ziemi. Pomorzanie wyparci przez Niemców na wyspy Bałtyku”, 1888, olej, płótno, 114,8 x 207 cm, własność prywatna



« powrót


„Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna” (Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym)

Na wystawie zaprezentowane zostało zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu, tj. od 2. połowy XIX w. do 1939 r. Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

czytaj więcej


Modernizm na Węgrzech 1900-1930

W Zamku Królewskim w Warszawie trwa wystawa „Modernizm na Węgrzech 1900-1930”, przygotowana we współpracy z Muzeum im. Janusa Pannoniusa w Peczu oraz Węgierskim Instytutem Kultury w Warszawie. Ekspozycja, stanowiąca zwieńczenie obchodów Roku Kultury Węgierskiej w Polsce, prezentowana będzie do 7 stycznia 2018 r.

czytaj więcej


„Biedermeier” – wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie

Ponad czterysta pięknych przedmiotów – obrazów, mebli, szkieł, porcelany, tkanin i strojów, biżuterii i bibelotów, którymi na co dzień otaczało się bogate mieszczaństwo od Wiednia po Wilno – zostało pokazanych w Muzeum Narodowym w Warszawie. Wystawa jest pierwszą w Polsce tak dużą prezentacją biedermeieru – sztuki i kultury mieszczańskiej w Europie Środkowej i Północnej w latach 1815–1848, pomiędzy Kongresem Wiedeńskim i Wiosną Ludów. Można ją oglądać w dniach 5.10.2017-7.01.2018. Zapraszamy do lektury tekstu kuratorek ekspozycji.

czytaj więcej


„Najcenniejsze. Kolekcja Książąt Czartoryskich”

Wystawa prezentowana w Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie obejmuje 350 przedmiotów wybranych z liczącego 336 tys. muzealiów najstarszego polskiego muzeum. Ekspozycja będzie czynna do 8 kwietnia 2018 r. Towarzyszy jej bogato ilustrowany albumowy katalog.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI