home

Numer 11-12, 2020


zobacz spis treści

Numer 9-10, 2020


zobacz spis treści

Wydarzenia

„Wojciech Gerson. Zapomniany tryptyk”

W Muzeum Diecezjalnym w Kielcach jeszcze tylko do końca grudnia 2016 r. można oglądać wystawę „Wojciech Gerson. Zapomniany tryptyk”. Jej bohaterem jest neogotycki ołtarzyk podróżny podarowany w 1897 r. biskupowi kieleckiemu Tomaszowi Kulińskiemu przez firmę Salon Artystyczny w Warszawie. Przeszło sto lat spoczywał w zbiorach kurii i okoliczności jego powstania zatarły się w pamięci opiekunów. Po latach uchodził za dzieło nieznanego mistrza. Podjęty trud odszukania autorów przyniósł zaskakujące rezultaty, gdyż jednym z twórców okazał się wybitny malarz Wojciech Gerson. Współtwórcą był Władysław Stadnicki, mało znany snycerz warszawski.


Obydwaj twórcy działali w Salonie Artystycznym, którego oficjalna nazwa brzmiała „Spółka Artystyczna Malarzy, Rzeźbiarzy i Budowniczych”. Firma specjalizowała się w robotach kościelnych. Prace powierzała głównie udziałowcom: profesjonalnym artystom i rzemieślnikom. Miało to zapewniać właściwy poziom wykonania i wspomagało korzystnie rozwijającą się sztukę polską. W związku ze zbliżającym się jubileuszem biskupa kieleckiego, Salon przygotował pamiątkowy upominek.

 




„Ołtarzyk podróżny z Matką Bożą z Dzieciątkiem oraz św. św. Wojciechem i Tomaszem Apostołem”, 1897, bukszpan, orzech, sklejka, farby olejne, srebro, wym. 44 x 33,5 cm (szerokość po otwarciu skrzydeł: 67,5 cm) (w zbiorach Muzeum Diecezjalnego w Kielcach)


Jubileusz 25-lecia sakry biskupa Tomasza Kulińskiego był ważnym wydarzeniem w zaborze rosyjskim i diecezji kieleckiej. W atmosferze nasilającej się rusyfikacji uroczystość ta stała się dla Polaków kolejnym pretekstem do zjednoczenia się, zamanifestowania wierności Kościołowi, kulturze i tradycji przodków. Do udziału w obchodach zachęcała dodatkowo popularność księdza biskupa, który zajmował się dobroczynnością i duże kwoty przekazywał na cele publiczne, m.in. na budowę i dekorację świątyń.

 

Przyszykowany dla biskupa ołtarzyk składa się z trzech części. W środkowej, rzeźbionej (będącej dziełem Władysława Stadnickiego), znajduje się figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, w dekoracyjnej bordiurze. Na  ruchomych skrzydłach po bokach widoczne są postacie  namalowane przez Gersona: św. Wojciech i św. Tomasz Apostoł.

 

Forma i treść tryptyku nawiązywały do osoby biskupa i znaku jego posługi (Matka Boża w glorii i elementy różańcowe). Odnosiły się również do jego patrona (św. Tomasz). Ta postać miała dodatkowe znaczenie: w dzień wspomnienia liturgicznego św. Tomasza, 21 grudnia 1870 r., ks. Kuliński, jako nowy administrator diecezji, po raz pierwszy przyjmował wiernych. Dzień ten wiązał się z dużym sukcesem Polaków, którzy wbrew tendencjom władz rosyjskich zdołali przeprowadzić własnego kandydata na zarządcę diecezji.

 




Św. Wojciech był zaś patronem malarza i jednocześnie patronem Polski. Jego obecność na retabulum miała też aktualny kontekst: na rok 1897 przypadała 900. rocznica jego śmierci męczeńskiej. Była ona obchodzona niezwykle uroczyście przez naród w niewoli, szukający w bogatym skarbcu tradycji postaci, wokół których mógłby opleść ideę jedności i odrodzenia państwowego. Dopełnieniem wspomnianych podtekstów patriotycznych była środkowa figura Matki Bożej: Wspomożycielki od zawsze narodu „w potrzebie”.  

 




W dorobku artystycznym Gersona docenia się głównie pejzaże. Jego obrazy religijne i historyczne rażą sztywną manierą. Kiedy jednak artysta zrzucał z siebie pęta akademickie, błyskał wielkim talentem. Bywało tak, gdy malował alla prima, szybko i pośpiesznie. W ten sposób tworzył naprędce szkice do pejzaży. I w ten sposób, z wielką wprawą malarską, nieomylnymi pociągnięciami pędzla namalował postacie świętych na ołtarzyku kieleckim. Są znakomite.

 

Na wystawie w Muzeum Diecezjalnym w Kielcach zaprezentowano nieliczne ślady pobytu Wojciecha Gersona w tym mieście oraz unikatowe pamiątki po biskupie Tomaszu Kulińskim. Wyeksponowano także wielkoformatowe malarstwo Gersona z kościołów diecezji kieleckiej. Wystawie towarzyszy publikacja.

 

2016-11-21

Źródło: tekst Małgorzaty Gorzelak z Muzeum Diecezjalnego w Kielcach



« powrót


Zakup i prenumerata SzZ w wersji cyfrowej

Od 2020 r. „Spotkania z Zabytkami” są dostępne w witrynie e-Kiosk.pl, gdzie można zamówić konkretne numery z tego roku lub prenumeratę czasopisma w wersji cyfrowej. Tym samym oferujemy Czytelnikom alternatywę dla zakupu wydań drukowanych. Niezmiennie udostępniamy także online, za darmo, całe zamknięte roczniki z lat ubiegłych (za pośrednictwem serwisów Polona oraz issuu.com).

czytaj więcej


Poszukiwane: prace Wacława Dobrowolskiego

Wacław Dobrowolski (1890-1969) to pochodzący z Kresów pedagog, publicysta i społecznik, a przy tym malarz i rysownik, który w latach 1927-1940 mieszkał i tworzył w Łodzi, a po wojnie związany był z Radomiem. W związku z planowaną na 2020 r. wystawą jego dzieł i pamiątek po nim trwają poszukiwania jego prac.

czytaj więcej


Poszukiwane: prace Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza

Muzeum Okręgowe w Suwałkach przygotowuje wystawę twórczości Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza (1869 Wileńszczyzna – 1927 Warszawa) i zaprasza do współpracy wszystkich, którzy mają w posiadaniu prace tego artysty. Na ekspozycji zostaną pokazane obrazy olejne, akwarele, rysunki piórkiem, projekty, studia, ilustracje – różnorodny i interesujący dorobek artysty.

czytaj więcej


Fundacja Rodzinna Blochów przekazała Bibliotece Narodowej w Warszawie rysunki skradzione w czasie wojny oraz cenne listy związane z gen. Józefem Hauke-Bosakiem

Nowojorska Fundacja Rodzinna Blochów przekazała w środę, 20 listopada br., Bibliotece Narodowej w Warszawie wykupione przez nią trzy dziewiętnastowieczne rysunki, pochodzące ze zbiorów dawnego Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu i skradzione podczas drugiej wojny światowej.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI