home

Numer 11-12, 2020


zobacz spis treści

Numer 9-10, 2020


zobacz spis treści

Wydarzenia

Odnaleziono unikatowy egzemplarz łacińskiego wydania Księgi Eklezjastesa z 1522 r.

O sensacyjnym odnalezieniu unikatowego egzemplarza Księgi Eklezjastesa, wydanej po łacinie w 1522 r. przez Hieronima Wietora, można przeczytać w dzisiejszym wydaniu „Rzeczpospolitej” i na stronie internetowej Biblioteki Narodowej. Książka ta to łacińska podstawa pierwszego znanego przekładu Pisma Świętego na język polski. Takie znaleziska niezmiennie cieszą, szczególnie gdy w efekcie cenne i ważne dla polskiej kultury obiekty trafiają w ręce polskich kolekcjonerów lub do zbiorów polskich instytucji naukowych. Dzięki Fundacji Rodzinnej Blochów, która pozyskała egzemplarz starodruku, skany Księgi Eklezjastesa zostaną umieszczone w Bibliotece Cyfrowej Polona.


Jak czytamy na stronie internetowej BN, starodruk Ecclesiastes qui apud Hebraeos Coeleth dicitur Libellus „został wydrukowany w 1522 r. w Krakowie przez Hieronima Wietora, znamienitego typografa epoki Renesansu. Charakterystyczny dla edycji wietorowskich jest wysoki poziom druku i szaty graficznej książki, ozdobionej stroną tytułową ujętą w drzeworytową ramę o bogatej ornamentyce. W 1522 r. Wietor wydrukował także polski przekład Księgi Eklezjastesa – Ecclesiastes Xyęgi Salomonowe, ktore polskim wykładem kaznodzieyskye myanuiemy. W przedmowie wspominał o wydaniu tegoż dzieła, które »po łacynie wybiyał«, jednak poza Fundacją Rodzinną Blochów żadna biblioteka nie posiada egzemplarza edycji łacińskiej”. Szczegółowy opis bibliograficzny wersji cyfrowej unikatu wpisywać się będzie w prowadzone w Bibliotece Narodowej prace nad katalogowaniem starodruków XVI‑wiecznych. Więcej informacji na temat planowanych prac znajdą Państwo w komunikacie BN.

 




Ecclesiastes qui apud Hebraeos Coeleth dicitur Libellus, 1522, fot. Fundacja Rodzinna Blochów


Funkcjonowanie Księgi Eklezjastesa w kulturze polskiej naświetla Anna Lenartowicz‑Zagrodna w opracowaniu „Eklezjastes” Hieronima z Wielunia (1522). Transliteracja i transkrypcja. Monografia językowa (Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2011), w którym pochyla się nad polską wersją językową utworu, obecnie znajdującą się w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Ten egzemplarz, podobnie jak odnaleziona właśnie wersja łacińska dzieła, jest unikatem. „Wcześniej, o czym świadczy ex libris zamieszczony na wewnętrznej stronie okładki oraz pieczęć na karcie tytułowej, należał do prywatnych zbiorów Biblioteki Józefa hr. Dzieduszyckiego, założonej w Poturzycy, a następnie w 1847 r. przeniesionej do Lwowa”; Dzieduszycki nabył go z kolei „ze zbioru książek <Strzetelskiego>, profesora emeryta” (s. 15). Autorka przybliża postać wydawcy utworu – Hieronima Wietora, „którego drukarnia wówczas należała do czołowych w Krakowie (a tym samym w Polsce). Drukarz miał bowiem wieloletnie doświadczenie zdobyte w Wiedniu, gdzie w latach 1510-1517 prowadził oficynę wydawniczą. Po powrocie do Polski założył nową, bardzo prężnie działającą drukarnię – sprowadził włoską antykwę Jensona, kursywę aldowską i komplet czcionek greckich. Tłoczył dzieła w językach łacińskim, polskim, niemieckim, a nawet greckim i węgierskim. Za swą pracę Wietor otrzymał godność królewskiej kancelarii Zygmunta Starego. Oblicza się, że spod jego pras wyszło ogółem ponad pięćset pięćdziesiąt pozycji – najwięcej spośród wszystkich ówczesnych drukarzy” (s. 19). Odnalezienie wydanej przez Wietora wersji łacińskiej Księgi Eklezjastesa umacnia stwierdzenie autorki, że „[Hieronim] Spiczyński [z Wielunia, tłumacz Eklezjastesa] w procesie wydawniczym był zaledwie »pionkiem« – decyzję o tym, co będzie wydane i co należy tłumaczyć podejmował bezsprzecznie Wietor” (s. 25, przyp. 19). Pozwala także rozwiązać kilka ważnych sformułowanych przez Annę Lenartowicz‑Zagrodną problemów badawczych, m.in. odpowiedzieć na pytania: „Jakie łacińskie wydanie Wulgaty stanowiło podstawę tłumaczenia Eklezjastesa? I czy Wietor pisał prawdę, podając, że łacińską wersję tej książki wydał nieco wcześniej w swojej oficynie?” (s. 313-314). Otóż – owszem, niemal 500 lat po zejściu odnalezionego egzemplarza książki z prasy możemy potwierdzić prawdziwość jego słów, a już niebawem wszyscy będziemy mogli zagłębić się w lekturze tego dzieła i porównać je z polskim przekładem – dzięki spotkaniu obu książek po pięciu wiekach w nieznającej granic cyfrowej przestrzeni.


2020-04-27

Źródło: informacje pozyskane od Fundacji Rodzinnej Blochów; www.bn.org.pl; Anna Lenartowicz‑Zagrodna, „Eklezjastes” Hieronima z Wielunia (1522). Transliteracja i transkrypcja. Monografia językowa, Łódź 2011



« powrót


Zakup i prenumerata SzZ w wersji cyfrowej

Od 2020 r. „Spotkania z Zabytkami” są dostępne w witrynie e-Kiosk.pl, gdzie można zamówić konkretne numery z tego roku lub prenumeratę czasopisma w wersji cyfrowej. Tym samym oferujemy Czytelnikom alternatywę dla zakupu wydań drukowanych. Niezmiennie udostępniamy także online, za darmo, całe zamknięte roczniki z lat ubiegłych (za pośrednictwem serwisów Polona oraz issuu.com).

czytaj więcej


Poszukiwane: prace Wacława Dobrowolskiego

Wacław Dobrowolski (1890-1969) to pochodzący z Kresów pedagog, publicysta i społecznik, a przy tym malarz i rysownik, który w latach 1927-1940 mieszkał i tworzył w Łodzi, a po wojnie związany był z Radomiem. W związku z planowaną na 2020 r. wystawą jego dzieł i pamiątek po nim trwają poszukiwania jego prac.

czytaj więcej


Poszukiwane: prace Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza

Muzeum Okręgowe w Suwałkach przygotowuje wystawę twórczości Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza (1869 Wileńszczyzna – 1927 Warszawa) i zaprasza do współpracy wszystkich, którzy mają w posiadaniu prace tego artysty. Na ekspozycji zostaną pokazane obrazy olejne, akwarele, rysunki piórkiem, projekty, studia, ilustracje – różnorodny i interesujący dorobek artysty.

czytaj więcej


Fundacja Rodzinna Blochów przekazała Bibliotece Narodowej w Warszawie rysunki skradzione w czasie wojny oraz cenne listy związane z gen. Józefem Hauke-Bosakiem

Nowojorska Fundacja Rodzinna Blochów przekazała w środę, 20 listopada br., Bibliotece Narodowej w Warszawie wykupione przez nią trzy dziewiętnastowieczne rysunki, pochodzące ze zbiorów dawnego Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu i skradzione podczas drugiej wojny światowej.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI