Nasze artykuly

Dolinom ku ochronie,
falom na przekór,
wszystkim na pożytek...
Marek Barszcz

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. elektrownia wodna w Lubachowie wraz z wyposażeniem technicznym została wpisana do rejestru zabytków. W 2000 r. znalazły się w rejestrze 34 hydrozespoły, stanowiące wyposażenie 12 elektrowni wodnych: Bobrowice I, II, III, Wrzeszczyn, Pilchowice I, II, Włodzice, Kraszewice, Szklarska Poręba I, II, Złotniki i Leśna. W przyszłości wpis do rejestru powinien objąć również obiekty architektoniczne. Utrzymywanie historycznych urządzeń przemysłowych w ruchu przy zachowaniu ich pierwotnej funkcji jest najskuteczniejszą formą ochrony zabytków techniki. Elektrownie wodne są ważnym źródłem czystej niewyczerpanej energii i stanowią wspólne dziedzictwo dwóch sąsiednich narodów – polskiego i niemieckiego.

Lubachów. W ramach tworzenia systemu ochrony przeciwpowodziowej Dolnego Śląska wybudowano na Bystrzycy w odległości 10 km od Świdnicy zbiornik retencyjny i elektrownię wodną. Budynek siłowni zlokalizowany w oddaleniu od zapory został połączony ze zbiornikiem stalowym nitowanym rurociągiem o długości 968,5 m i średnicy 1,8 m, którym dostarczana jest woda do turbin. Budowę elektrowni ukończono w 1916 r., natomiast prace przy wznoszeniu zapory sfinalizowano w 1917 r. Kamienno-betonowa zapora wodna licowana okładziną z kamienia granitowego wyposażona została w dziesięć przelewów stałych, umieszczonych na koronie zapory. Pojemność zbiornika wynosi 8 mln m3. Do produkcji energii wykorzystywane są trzy turbiny wodne systemu Francisa produkcji J.M. Voith z 1913 r. i generatory synchroniczne Siemens Schuckert Werke również z 1913 r. W dyspozytorni zachowano dawne wyposażenie techniczne z oryginalnymi przyrządami kontrolno-pomiarowymi.

Bobrowice I. Budynek elektrowni wraz z blokiem upustów dennych usytuowany został w korycie rzeki Bóbr po prawej stronie jazu. Stanowi on część kamienno-betonowej zapory wodnej, zwieńczonej zamknięciem segmentowo-klapowym. Układy sterowania i napędy klap ulokowane zostały na koronie jazu. Produkcja energii odbywa się przy użyciu trzech podwójnych turbin wodnych systemu Francisa produkcji J.M. Voith z 1924 r., umieszczonych w komorach zalanych wodą. Betonowa obudowa komory stanowi jednocześnie ścianę odwodną hali maszyn. Poszczególne generatory, produkcji AEG z 1924 r., napędzane są poprzez wały odchodzące od każdej turbiny. Elewacje oddanego w 1925 r. budynku elektrowni oraz części filarów jazu mają okładziny kamienne z granitu, idealnie harmonizujące z otaczającą górską przyrodą.

Wrzeszczyn. W latach 1926-1927 wybudowano na rzece Bóbr drugą elektrownię zaporową, wyposażoną w jaz kamienno-betonowy z zamknięciami
klapowymi (w tym wypadku systemu Stoneya). Podobnie jak w siłowni Bobrowice I, budynek elektrowni wraz z komorą upustów dennych umieszczono na przedłużeniu jazu, przegradzającego rzekę po prawej jego stronie, w taki sposób, że budynek stanowił część zapory wodnej. Napędy i układy sterowania klap ulokowano na koronie jazu. Elektrownia, jako pierwsza na Dolnym Śląsku, została wyposażona w dwa najnowocześniejsze na ówczesne czasy hydrozespoły systemu Kaplana produkcji J.M. Voith z 1926 r., sprzężone z generatorami synchronicznymi produkcji Siemens Schuckert Werke również z 1926 r. Na uwagę zasługują granitowe elewacje budynku produkcyjnego, z płaskorzeźbą przedstawiającą orła trzymającego w szponach pioruny.

1 [2] 3