Nasze artykuly

Kresowa forteca w Kryłowie
Ewa Prusicka-Kołcon

W przekazie opublikowanym przez Stanisława Sarnickiego pod tą datą czytamy, że była to już w tym czasie „forteca murowana w miejscu niezwykle dogodnym przeciwko najazdom Scytów, uzbrojona na wzór miast niemieckich” (St. Sarnicki, Descriptio veteris et novae Poloniae cum divisione eiusdem veteri et nova, Kraków 1585).
W 1656 r. warownię zdobyli i złupili Szwedzi. W pięć lat później splądrowali ją Rosjanie i Kozacy. Oni też część zamku wysadzili. Po tych zniszczeniach Hieronim Radziejowski, ówczesny właściciel dóbr kryłowskich, podjął próbę odbudowy zamku, ale podczas posłowania do Turcji w 1667 r. zmarł, nie doczekawszy efektów swojego przedsięwzięcia. Kontynuował je zapewne syn Michał, późniejszy prymas Polski i Litwy, ale z powodu nadmiaru zajęć związanych z pełnionymi funkcjami i urzędami w 1694 r. wydzierżawił dobra kryłowskie Krzysztofowi Towiańskiemu, kasztelanowi łęczyckiemu. W  1705 r., tj. po śmierci prymasa, majątek trafił z kolei w ręce jego siostry – Anny Radziejowskiej, żony Wojciecha Remigiana Prażmowskiego, a  następnie ich syna Wojciecha. Po przejęciu Kryłowa przez Krzysztofa Towiańskiego, a potem przez Prażmowskich, zamek stawał się coraz bardziej zaniedbany, bowiem właściciele niewiele się nim interesowali. W 1753 r., kiedy kupił dobra kryłowskie Józef Jeżewski, stolnik płocki, zamek był już w całkowitej ruinie i od tego czasu brak jakichkolwiek wiadomości na temat warowni przez sto następnych lat. Dopiero zorganizowana w połowie XIX w. „Delegacja rządowa do opisywania zabytków starożytności w Królestwie Polskim”, na czele której stanął archeolog i numizmatyk Kazimierz Stronczyński, pozostawiła kolejne informacje o zamku. Podróże delegacji w latach 1844-1853, wśród której ważną rolę odgrywali rysownicy: Adam Lerue, Teodor Chrząński i Józef Polkowski, dały cenne materiały zawierające rysunki i akwarele z dokładnymi opisami, a Adam Lerue rozpoczął w 1857 r. wydawanie Albumu Lubelskiego, który ukazywał się w poszytach zawierających  litografowane wizerunki zabytków, opatrzone historycznymi komentarzami.

1 2 [3] 4 5