Nasze artykuly

Twierdza nad Strzyżą
Katarzyna Komar-Michalczyk

Günter Grass na kartach jednego z tomów swojej trylogii gdańskiej tak maluje obraz zabudowań dawnego Danziger Aktien-Bierbrauerei (D.A.B.): „[...] budynki Browaru Akcyjnego za kasztanami. Chyba ów kompleks wznosił się niczym zamek za murem z ciemnej wypalanej cegły. Na pewno wysokie, jak w kościele, okna maszynowni były obramowane błyszczącym klinkierem. Przysadzisty komin mimo wszystko górował nad całym Wrzeszczem, widoczny ze wszystkich stron. Mógłbym przysiąc, że komin browarny zwieńczony był skomplikowanym hełmem rycerskim. [...] Żelazne litery biegnące łukiem nad bramą: D.A.B.” (Psie lata, przekład Sławomir Błaut, Gdańsk 1998, s. 248). Ten barwny i nieco baśniowy opis uczynił gdański browar obiektem godnym upamiętniającej tablicy (duże brawa dla Nadbałtyckiego Centrum Kultury w Gdańsku!), która wiąże ceglany kompleks z Wielką Literaturą i postacią noblisty.

Widok wrzeszczańskiego browaru od strony starej bramy, obecnie przy ul. Grażyny
-nagłówkowy fragment dawnego rachunku wystawionego przez D.A.B. (w zbiorach Marka K. Jasiny)

Budynki dawnego browaru dominują nad Dolnym Wrzeszczem do dziś – może już tylko nie tak autorytarnie i niepodzielnie, jak za czasów młodości Grassa, bo tu i ówdzie powstają biurowce i hangary wszechobecnych dziś galerii handlowych. Wędrując jednak ulicami Wrzeszcza, nie unikniemy wrażenia, że to zabudowania browaru wciąż nadają ton urbanistyce tej części dzielnicy, że – jak przed laty – Wrzeszcz, chcąc nie chcąc, skłania z pokorą głowę przed olbrzymem, który rozsiadł się na jego terenie, podporządkowując sobie całą okolicę i w równym stopniu dezorganizując ją. Bo oto, gdy wędrujemy wąskimi, wypełnionymi starymi czynszówkami ulicami Danusi, Aldony, Wallenroda, Lelewela (tu obowiązkowy przystanek przed domem Grassa), zupełnie niespodziewanie wyrastają przed nami monumentalne zabudowania przemysłowe
– spiętrzone bryły gmachów, hal i narosłych przez lata przybudówek, oddzielone od cichej, mieszkaniowej okolicy tylko ogrodzeniem z lichej
siatki. Gigant bezpardonowo przerywa w tym miejscu bieg ul. Lelewela, wkraczając na podwórka okolicznych domów i zaglądając  mieszkańcom w okna. Tu nieoczekiwanie przerwane zostają regularne ciągi zabudowy obu pierzei ulicy. O tym, że Labesweg (dawna, niemiecka nazwa ul. Lelewela) miała swój dalszy ciąg i prowadziła aż do torów kolejowych, świadczy dziś tylko trakt wykładany kocimi łbami,
który podchodzi pod zabudowania fabryczne i tu urywa się, a przerwana budynkami browaru ulica odnajduje swój dalszy ciąg poza terenem zakładu pod nazwą Nad Stawem.

Tradycje browarnicze tego miejsca są dużo starsze, jak też starsza jest historia browarnictwa w Gdańsku w ogóle – na przełomie XV i XVI w.
funkcjonowało w mieście około 400 browarów i stanowiły one jedną z ważniejszych gałęzi gdańskiego życia gospodarczego. Produkowane tu piwo cieszyło się jednocześnie dużą popularnością w wielu państwach Europy.

Fragment planu Langfuhr (obecnie Wrzeszcz) z 1899 r. z zabudowaniami browaru

[1] 2 3 4