Nasze artykuly

Archeologia przemysłowa – jej narodziny i przedmiot badań
Stanisław Januszewski

Archeologia przemysłowa dowiodła swej użyteczności, z jednej strony odsłaniając bogaty katalog materialnych źródeł przeszłości przemysłowej ostatnich trzech stuleci, wcześniej ignorowanych, z drugiej zaś włączyła te źródła w katalog dzieł kultury, dzieł kształtujących nasze dziedzictwo,
na równi z tradycyjnym katalogiem zabytków sztuki, budownictwa sakralnego czy publicznego, mocno osadzonego w klasycznych wzorcach wychowania i edukacji. W procesie ochrony materialnych dokumentów dziedzictwa przemysłowego, zabytków techniki, archeologia  przemysłowa okazała swą przydatność, i już tylko to wystarczająco uzasadnia rację jej bytu.

Skierowała również społeczną uwagę ku historii techniki, dzięki zajęciu pozycji jej nauki pomocniczej i wsparciu ze strony tak historyków przemysłu i techniki, jak i przedstawicieli dyscyplin zainteresowanych poszerzeniem pola badawczego, np. historii architektury, na dzieła budownictwa przemysłowego czy też ochronę obszarów cywilizacyjnych, nasyconych śladami przemysłowej aktywności człowieka.

Do społecznego obiegu wprowadziła nowy paradygmat, który zaowocował wieloma cennymi studiami, powstaniem nowych instytucji i organizacji pozarządowych, konstrukcją nawet międzynarodowych programów badawczych, wreszcie ochroną prawną i ożywieniem w nowych rolach wielu świadectw dziedzictwa przemysłowego.

Znamienne dla nowej dyscypliny stało się przy tym mocne jej powiązanie z życiem współczesnych społeczeństw, ich aspiracjami i wyobrażeniami przyszłości, z potrzebami poszukiwania nowych programów rozwoju obszarów postindustrialnych etc. Wyróżnia ją także rozległość pytań badawczych, sięgających nie tylko kwestii poznawczych nowej nauki, ale i sfery społecznych, ekonomicznych, a nawet politycznych aspektów badania i ochrony materialnych źródeł przeszłości przemysłowej, wreszcie łącząca się i z tym, i z przedmiotem badań
interdyscyplinarność, awansowana do rangi metody, wymagająca współpracy specjalistów nauk humanistycznych i technicznych, łącząca hermetyczne niejednokrotnie dyscypliny nauki i techniki. W tym zakresie archeologia przemysłowa odgrywa rolę koordynatora i inicjatora prac.

Wciąż jednak nowa dyscyplina nie znajduje właściwego miejsca na wyższych uczelniach. Kształcenie specjalistów realizowane jest w ograniczonym zakresie, w formie różnych seminariów, jak np. inicjowane od lat siedemdziesiątych XX w. przez prof. Louisa Bergerona w paryskiej École Normale, międzynarodowe warsztaty archeologii przemysłowej prowadzone m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Rumunii, w Niemczech czy we Włoszech bądź studia podyplomowe w Polsce zainicjowane przez autora niniejszego artykułu, z udziałem Fundacji
Otwartego Muzeum Techniki, na Politechnice Wrocławskiej. Politechnika Wrocławska też jako jedyna uczelnia w Polsce włączyła w program kursu studiów przedmiot „archeologia przemysłowa”, od początku lat osiemdziesiątych XX w. prowadzony przez autora tego tekstu. Przed kilku laty tylko Bergbau Akademie we Freibergu zdecydowała się na uruchomienie na studiach stacjonarnych specjalizacji „archeologia przemysłowa”. Nie ulega wątpliwości, że ten stan rzeczy musi się zmienić i zapewne w najbliższych latach nowa dyscyplina znajdzie miejsce nie tylko w instytutach naukowo-badawczych, ale i w procesach dydaktycznych, realizowanych na uczelniach wyższych, tym bardziej że coraz mocniej utrwala się świadomość jej utylitarnych pożytków dla gospodarki.

1 2 3 4 5 6 [7]