Nasze artykuly

Dama z gronostajem
Janusz Wałek

Wtedy też w górnym lewym narożniku obrazu wypisano widoczne do dzisiaj słowa: „La Bele Feroniere Leonard d’Awinci”, popełniając błąd − „Vinci” przez „W”, a nie przez „V”, bądź świadomie spolszczając obce nazwisko. W tym samym czasie, z nieznanych nam bliżej powodów,  pierwotne błękitnoszare tłoportretu, jaśniejsze po prawej, a ciemniejące po lewej stronie, zostało zamalowane jednolitą czarną farbą, której nałożenie sprawiło, że zintegrowana z pierwotnym tłem, modelowana miękko, świetliście, sylweta postaci przybrała bardziej ostry, konturowy
charakter.

W czasie powstania listopadowego obraz wraz ze zbiorami muzealnymi został wywieziony z Puław, najpierw do Klemensowa, a później do Sieniawy, skąd trafił do Paryża, gdzie w Hôtel Lambert, emigracyjnej siedzibie Czartoryskich na Wyspie św. Ludwika, pozostawał do lat osiemdziesiątych XIX w. Wtedy został przeniesiony do otwartego w 1876 r. Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie i wystawiony w Galerii Obrazów tego muzeum, obok dwóch innych arcydzieł malarstwa: „Portretu młodzieńca” Rafaela Santi i „Krajobrazu z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta, pochodzących również z Domu Gotyckiego w Puławach.

Na czas pierwszej wojny światowej te trzy najcenniejsze obrazy zostały zdeponowane w Galerii Drezdeńskiej, a w czasie drugiej wojny światowej stały się przedmiotem barbarzyńskiej grabieży dokonanej przez nazistów. „Dama z gronostajem”, pokazywana w berlińskim Kaiser Friedrich Museum jako obiekt przeznaczony do planowanego hitlerowskiego muzeum w Linzu, trafiła następnie, wraz z dziełami Rafaela i Rembrandta, do rąk generalnego gubernatora Hansa Franka, znajdując miejsce w jego rezydencji na Wawelu. Wywieziona pod koniec wojny do Bawarii, zapewne jako osobisty łup wojenny Franka, odnaleziona została w jego prywatnej willi przez amerykańsko-polską misję poszukującą na terenie Niemiec zrabowanych dzieł sztuki i w 1946 r. powróciła do Krakowa.

„Dama z gronostajem” − jedyny w Polsce obraz Leonarda da Vinci i jeden z zaledwie kilkunastu znanych nam obrazów tego artysty − odbyła w ciągu kilkudziesięciu ostatnich lat dużo podróży, stając się czołowym obiektem wielu wystaw. W 1972 r. znalazła się na wystawie portretu  europejskiego od XV do XX w. w Muzeum Puszkina w Moskwie, w latach 1991-1992 była pokazywana na wielkiej wystawie „Circa 1492” (z okazji pięćsetnej rocznicy odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba) w National Gallery of Art w Waszyngtonie, w latach 1993-1994 wystawiana była w Szwecji (Malmö, Sztokholm), w latach 1998-1999 we Włoszech (Rzym − Palazzo del Quirinale, Mediolan − Galeria Brera,
Florencja − Palazzo Pitti), w latach 2001-2002 w Japonii (Kyoto, Nagoya, Jokohama), a w latach 2002-2003 ponownie w Ameryce (Milwaukee, Houston, San Francisco). Ostatnio (2009-2010) obraz pokazywany był na wystawie „Od Botticellego do Tycjana” w Budapeszcie.

Wszędzie „Dama z gronostajem” cieszyła się ogromnym powodzeniem, przyciągając tłumy zwiedzających, którzy często, m.in. we Włoszech, wyczekiwali na spotkanie z arcydziełem Leonarda w długich kolejkach. Na spotkanie z obrazem, a może raczej na spotkanie z ukazaną na obrazie Cecylią Gallerani, która dzięki malarskim tajemnicom artysty jakby wciąż żyła. Taką możliwość zdawał się potwierdzać fakt, że na wszystkie te wystawy Cecylia Gallerani podróżowała samolotową business class, w skrzynce przypiętej do wygodnego fotela, jak każdy  pasażer.

1 2 [3]