home

Numer 7-8, 2018


zobacz spis treści

Numer 5-6, 2018


zobacz spis treści

Spotkania Plus

Cymelia Książnicy Kopernikańskiej

„Cymelia Książnicy Kopernikańskiej” – wybrane eksponaty pokazu towarzyszącego obradom II OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI OPRAWOZNAWCZEJ „Introligatorzy i ich klienci”, odbywającej się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu, a zorganizowanej przez Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz Książnicę Kopernikańską w Toruniu w dniach 17-18 listopada 2016 r.


17 i 18 listopada 2016 r. w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbyła się II Ogólnopolska Konferencja Oprawoznawcza, w tym roku pod hasłem „Introligatorzy i ich klienci”. Więcej o konferencji pisaliśmy tutaj. Sesji towarzyszył pokaz specjalny „Cymelia Książnicy Kopernikańskiej”, którego kuratorem była Krystyna Wyszomirska. Na wystawie zaprezentowano najcenniejsze kodeksy i druki pochodzące z tych zbiorów, wyselekcjonowane z myślą o uczestnikach konferencji oprawoznawczej.






1. Juwenalis, Satyry, rękopis papierowy, Padwa 1460

Zbiór 16 satyr starożytnego poety Juwenalisa (ok. 60-130), w których autor przedstawił obraz upadku obyczajów współczesnego sobie Rzymu. Egzemplarz ze zbiorów doktora Melchiora Pyrnesa (1526-1589), toruńskiego lekarza, który tytuł doktora medycyny uzyskał w Ferrarze. Tam też zakupił wiele dzieł renesansowych do swojej biblioteki. Po śmierci Pyrnesa cenny rękopis podarował do zbiorów biblioteki gimnazjalnej w 1594 r. jego zięć, konrektor toruńskiego gimnazjum, profesor Ulryk Schober. Zostało to odnotowane w rękopiśmiennej dedykacji, która zachowała się na książce do dzisiaj.

 

2. Řeči z mudrcú pohanských jakož i z Petrarky vybrané a přeložené, rękopis pergaminowy, koniec XV w.

Księga została wykonana dla synów Wilhelma z Pernsztejnu. Zebrano tutaj fragmenty dzieł greckich i łacińskich filozofów oraz historyków, a także dekalog z komentarzem i osiem błogosławieństw. Teksty zostały przełożone na język czeski przez wychowawcę chłopców księdza Jana Czeszkę. Kodeks zakupił na zachodzie Europy pod koniec XVII w. późniejszy burmistrz Torunia Jakub Henryk Zerneke i ofiarował do zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 




Po lewej: Juwenalis, Satyry, po prawej: Řeči z mudrcú pohanských…

 

3. Naldus Naldius, De laudibus Bibliothecae Budensis epistola ad Matthiam Corvinum Pannoniae regem, rękopis pergaminowy, II poł. XV w.

Kodeks zawiera opis najsłynniejszej biblioteki renesansowej zwanej od nazwiska twórcy, króla węgierskiego Macieja Korwina (1458-1490) – Corvinianum oraz wierszowany katalog książek, które się w niej znajdowały. Jest to jedno z najważniejszych źródeł do historii tej biblioteki. Dzięki niemu można odtworzyć zawartość kolekcji rozproszonej po śmierci króla. Wszystkie kodeksy były bogato zdobione przez słynnych mistrzów włoskich. Toruński rękopis posiada najwyższej klasy iluminacje florenckiego miniaturzysty Attavante degli Attavanti (1452-1517), wykonane ok. 1486 r. Charakteryzują się one bogatą ornamentacją marginesów, które wypełniają ręcznie malowane bordiury ze stylizowanych liści i kwiatów. Na całym świecie zachowało się 165 autentycznych korwinianów. Są one przechowywane w różnych bibliotekach na świecie i traktowane jako „bezcenne” skarby. Kodeks pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej, gdzie trafił ok. 1594 r.

 

4. Descriptio Bibliothecae Scholae Thoruniensis Anno Domini 1594 extructae, rękopis papierowy, XVI w.

Biblioteka gimnazjalna powstała z inicjatywy burmistrza Torunia Henryka Strobanda i od 1594 r. spełniała funkcje zarówno biblioteki szkolnej jak i publicznej. Opis zawarty w Descriptio informuje o miejscu i warunkach, w jakich był przechowywany księgozbiór w tej bibliotece oraz o jego organizacji. Rękopis pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 




Po lewej: Naldus Naldius, De laudibus Bibliothecae Budensis…, po prawej: Descriptio Bibliothecae Scholae Thoruniensis…

 

5. Jan Kalckstein, Postilla to iest, Kazania albo wykłady Swiętych Ewangelij, które przez wszytek rok w niedziele y przedniejsze swięta w Kościele Krześciańskim czytany bywają. W Toruniu: u Andrzeja Koteniusza, 1594

Cenny starodruk wydany w Toruniu u Andrzeja Koteniusza, drukarza toruńskiego w latach 1587-1607. Jeden z trzech zachowanych w Polsce egzemplarzy. Postylla to księga religijna, zawiera zbiór kazań do użytku wiernych wyznania protestanckiego narodowości polskiej. Dar dla biblioteki od firmy Toruń-Pacific.

 




W centrum gabloty: Jan Kalckstein, Postilla to iest, Kazania albo wykłady Swiętych Ewangelij…

 

6. Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium coelestium, libri VI. Norymberga: Johann Petreius, 1543

Pierwsza edycja dzieła toruńskiego astronoma Mikołaja Kopernika De revolutionibus (O obrotach) wydana w Norymberdze w 1543 r. Traktat zawiera wykład heliocentrycznej budowy wszechświata. Książka pochodzi ze zbiorów toruńskiej biblioteki gimnazjalnej, gdzie została ofiarowana na początku XIX w. przez rodzinę Gottsteinów, właścicieli apteki „Królewskiej” w Toruniu.

 

7. Jan Heweliusz, Machina coelestis. Gdańsk: Szymon Reiniger, 1673

Dzieło gdańskiego astronoma Jana Heweliusza (1611-1687) wydane w Gdańsku w 1673 r. w oficynie drukarskiej Szymona Reinigera. Machina coelestis zawiera historię astronomii wraz z opisem obserwatorium w Gdańsku. Traktat wzbogacony licznymi rycinami przedstawiającymi wyposażenie pracowni Heweliusza.Dzieło dedykowane królowi Francji Ludwikowi XIV. Książka pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej, posiada odręczną dedykację autora.

 

8. Erazm Gliczner, Assertiones aliquot breves pro baptismo infantium. Toruń: Stanisław Worffschauffel, 1569

Pierwszy druk toruński wydany w 1569 r. w oficynie drukarskiej Stanisława Worffschauffla. Dzieło teologiczne Erazma Glicznera (1535-1603) w obronie chrztu niemowląt przeciwko katabaptystom. Polski kaznodzieja dedykował swój traktat Radzie Miejskiej. Książka pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 

9. Institutionis literatae. T.1-3. Toruń: Melchior Nering: Andrzej Koteniusz, 1586-1588

Najstarsze czasopismo pedagogiczne w Europie wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 w oficynie Melchiora Neringa, a po jego śmierci u Andrzeja Koteniusza. Redaktorem Institutio był konrektor gimnazjum Ulryk Schober (1559-1598). Czasopismo miało służyć przede wszystkim profesorom i szkole toruńskiej. Zebrane w nim traktaty, programy i statuty wskazywały, jak organizować szkoły protestanckie realizować cele dydaktyczne i wychowawcze. Oprawa: aksamit na tekturze, nie zachowały się jedwabne tasiemki. Książka podarowana do zbiorów biblioteki gimnazjalnej przez Henryka Strobanda (1548-1609), burmistrza Torunia.

 

10. Missale Dominorum Teutonicorum. Nürnberg: Ge. Stuchs, [non post 1499]

Missale Dominorum Teutonicorum (mszał krzyżacki) posiada oryginalną gotycką oprawę wykonaną z brązowej, tłoczonej skóry. Na oprawie zachowały się metalowe zapinki, a także ozdobne okucia zabezpieczające skórę oprawy przed zniszczeniem. Średniowieczna księga z kościoła św. Janów w Toruniu.

 

11. Średniowieczna oprawa kopertowa na rękopisie papierowym z łacińskim tekstem Memorabiliów Ksenofonta, Bononia XV w.

Zabytek pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 

12. Globus nieba z 1551 r. wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora (1512-1594)

Globus składa się z dwóch części: kuli z południkiem i drewnianej podstawy. Kula jest pokryta mapą przedstawiającą północne i południowe niebo, na którym widnieje 12 znaków zodiaku i 38 gwiazdozbiorów. Mapa wykonana została w technice akwaforty na papierze czerpanym. Wśród gwiazdozbiorów zamieścił kartograf dedykację dla swojego protektora i mecenasa księcia Jerzego Austriackiego. Globus pochodzi z biblioteki toruńskiego gimnazjum i jest odnotowany w najstarszej monografii tej biblioteki z 1594 r.

 




Globus nieba z 1551 r.

 

Na podstawie opracowania kuratora pokazu, mgr Krystyny Wyszomirskiej. Zdjęcia: Tomasz Dorawa


« powrót


„Józef Brandt 1841–1915” w Muzeum Narodowym w Warszawie

Od 22 czerwca do 30 września 2018 r. w Muzeum Narodowym w Warszawie będzie pokazywana pierwsza w historii polskiego muzealnictwa tak szeroko zakrojona prezentacja dorobku Józefa Brandta. Obejmie ona około 300 dzieł – obrazów olejnych, akwarel i rysunków reprezentatywnych dla kolejnych okresów twórczości malarza. Ekspozycję wzbogaci próba rekonstrukcji niezwykle oryginalnej, „wschodniej” pracowni Brandta w Monachium, w której artysta zgromadził kolekcję zabytkowych przedmiotów, w tym liczne militaria i orientalne kostiumy.

czytaj więcej


„Marcello Bacciarelli. Najpiękniejsze portrety” na Zamku Królewskim w Warszawie

Od 9 czerwca do 9 września 2018 r. w Galerii Wystaw Czasowych Zamku Królewskiego w Warszawie można oglądać wystawę portretów Marcella Bacciarellego, nadwornego malarza króla Stanisława Augusta. Pretekstem była przypadająca w tym roku 200. rocznica śmierci artysty. Na wystawie pokazano 44 dzieła mistrza, reprezentujące cały chronologiczny przekrój jego portretowego oeuvre. Niektóre z nich nigdy dotąd nie były pokazywane w Polsce.

czytaj więcej


„Cień czasu”: wystawa wokół zegarów słonecznych w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Wystawa przygotowana w wyniku badań nad zegarem słonecznym stojącym na dziedzińcu pałacowym w Kozłówce ma przybliżyć zwiedzającym historię oraz różnorodność tego typu najstarszych przyrządów pomiaru czasu. Istotną jej częścią będzie ukazanie zegarów znajdujących się na terenie Lubelszczyzny, a zwłaszcza tych związanych z osobami astronoma Jana Baranowskiego i jego brata, biskupa lubelskiego Walentego Baranowskiego, oraz ich związków z właścicielem Kozłówki, Konstantym Zamoyskim.

czytaj więcej


„Portrety królów i wybitnych Polaków”

Najnowszą pozycją wydaną nakładem warszawskiej Fundacji Hereditas jest książka autorstwa Wojciecha Przybyszewskiego Portrety królów i wybitnych Polaków. Serie wydawnicze z lat 1820-1864. Tematem książki są litografie wydawane w tym czasie w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw portretowych.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI