home

Numer 9-10, 2017


zobacz spis treści

Numer 7-8, 2017


zobacz spis treści

Spotkania Plus

Cymelia Książnicy Kopernikańskiej

„Cymelia Książnicy Kopernikańskiej” – wybrane eksponaty pokazu towarzyszącego obradom II OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI OPRAWOZNAWCZEJ „Introligatorzy i ich klienci”, odbywającej się w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu, a zorganizowanej przez Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz Książnicę Kopernikańską w Toruniu w dniach 17-18 listopada 2016 r.


17 i 18 listopada 2016 r. w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbyła się II Ogólnopolska Konferencja Oprawoznawcza, w tym roku pod hasłem „Introligatorzy i ich klienci”. Więcej o konferencji pisaliśmy tutaj. Sesji towarzyszył pokaz specjalny „Cymelia Książnicy Kopernikańskiej”, którego kuratorem była Krystyna Wyszomirska. Na wystawie zaprezentowano najcenniejsze kodeksy i druki pochodzące z tych zbiorów, wyselekcjonowane z myślą o uczestnikach konferencji oprawoznawczej.






1. Juwenalis, Satyry, rękopis papierowy, Padwa 1460

Zbiór 16 satyr starożytnego poety Juwenalisa (ok. 60-130), w których autor przedstawił obraz upadku obyczajów współczesnego sobie Rzymu. Egzemplarz ze zbiorów doktora Melchiora Pyrnesa (1526-1589), toruńskiego lekarza, który tytuł doktora medycyny uzyskał w Ferrarze. Tam też zakupił wiele dzieł renesansowych do swojej biblioteki. Po śmierci Pyrnesa cenny rękopis podarował do zbiorów biblioteki gimnazjalnej w 1594 r. jego zięć, konrektor toruńskiego gimnazjum, profesor Ulryk Schober. Zostało to odnotowane w rękopiśmiennej dedykacji, która zachowała się na książce do dzisiaj.

 

2. Řeči z mudrcú pohanských jakož i z Petrarky vybrané a přeložené, rękopis pergaminowy, koniec XV w.

Księga została wykonana dla synów Wilhelma z Pernsztejnu. Zebrano tutaj fragmenty dzieł greckich i łacińskich filozofów oraz historyków, a także dekalog z komentarzem i osiem błogosławieństw. Teksty zostały przełożone na język czeski przez wychowawcę chłopców księdza Jana Czeszkę. Kodeks zakupił na zachodzie Europy pod koniec XVII w. późniejszy burmistrz Torunia Jakub Henryk Zerneke i ofiarował do zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 




Po lewej: Juwenalis, Satyry, po prawej: Řeči z mudrcú pohanských…

 

3. Naldus Naldius, De laudibus Bibliothecae Budensis epistola ad Matthiam Corvinum Pannoniae regem, rękopis pergaminowy, II poł. XV w.

Kodeks zawiera opis najsłynniejszej biblioteki renesansowej zwanej od nazwiska twórcy, króla węgierskiego Macieja Korwina (1458-1490) – Corvinianum oraz wierszowany katalog książek, które się w niej znajdowały. Jest to jedno z najważniejszych źródeł do historii tej biblioteki. Dzięki niemu można odtworzyć zawartość kolekcji rozproszonej po śmierci króla. Wszystkie kodeksy były bogato zdobione przez słynnych mistrzów włoskich. Toruński rękopis posiada najwyższej klasy iluminacje florenckiego miniaturzysty Attavante degli Attavanti (1452-1517), wykonane ok. 1486 r. Charakteryzują się one bogatą ornamentacją marginesów, które wypełniają ręcznie malowane bordiury ze stylizowanych liści i kwiatów. Na całym świecie zachowało się 165 autentycznych korwinianów. Są one przechowywane w różnych bibliotekach na świecie i traktowane jako „bezcenne” skarby. Kodeks pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej, gdzie trafił ok. 1594 r.

 

4. Descriptio Bibliothecae Scholae Thoruniensis Anno Domini 1594 extructae, rękopis papierowy, XVI w.

Biblioteka gimnazjalna powstała z inicjatywy burmistrza Torunia Henryka Strobanda i od 1594 r. spełniała funkcje zarówno biblioteki szkolnej jak i publicznej. Opis zawarty w Descriptio informuje o miejscu i warunkach, w jakich był przechowywany księgozbiór w tej bibliotece oraz o jego organizacji. Rękopis pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 




Po lewej: Naldus Naldius, De laudibus Bibliothecae Budensis…, po prawej: Descriptio Bibliothecae Scholae Thoruniensis…

 

5. Jan Kalckstein, Postilla to iest, Kazania albo wykłady Swiętych Ewangelij, które przez wszytek rok w niedziele y przedniejsze swięta w Kościele Krześciańskim czytany bywają. W Toruniu: u Andrzeja Koteniusza, 1594

Cenny starodruk wydany w Toruniu u Andrzeja Koteniusza, drukarza toruńskiego w latach 1587-1607. Jeden z trzech zachowanych w Polsce egzemplarzy. Postylla to księga religijna, zawiera zbiór kazań do użytku wiernych wyznania protestanckiego narodowości polskiej. Dar dla biblioteki od firmy Toruń-Pacific.

 




W centrum gabloty: Jan Kalckstein, Postilla to iest, Kazania albo wykłady Swiętych Ewangelij…

 

6. Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbium coelestium, libri VI. Norymberga: Johann Petreius, 1543

Pierwsza edycja dzieła toruńskiego astronoma Mikołaja Kopernika De revolutionibus (O obrotach) wydana w Norymberdze w 1543 r. Traktat zawiera wykład heliocentrycznej budowy wszechświata. Książka pochodzi ze zbiorów toruńskiej biblioteki gimnazjalnej, gdzie została ofiarowana na początku XIX w. przez rodzinę Gottsteinów, właścicieli apteki „Królewskiej” w Toruniu.

 

7. Jan Heweliusz, Machina coelestis. Gdańsk: Szymon Reiniger, 1673

Dzieło gdańskiego astronoma Jana Heweliusza (1611-1687) wydane w Gdańsku w 1673 r. w oficynie drukarskiej Szymona Reinigera. Machina coelestis zawiera historię astronomii wraz z opisem obserwatorium w Gdańsku. Traktat wzbogacony licznymi rycinami przedstawiającymi wyposażenie pracowni Heweliusza.Dzieło dedykowane królowi Francji Ludwikowi XIV. Książka pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej, posiada odręczną dedykację autora.

 

8. Erazm Gliczner, Assertiones aliquot breves pro baptismo infantium. Toruń: Stanisław Worffschauffel, 1569

Pierwszy druk toruński wydany w 1569 r. w oficynie drukarskiej Stanisława Worffschauffla. Dzieło teologiczne Erazma Glicznera (1535-1603) w obronie chrztu niemowląt przeciwko katabaptystom. Polski kaznodzieja dedykował swój traktat Radzie Miejskiej. Książka pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 

9. Institutionis literatae. T.1-3. Toruń: Melchior Nering: Andrzej Koteniusz, 1586-1588

Najstarsze czasopismo pedagogiczne w Europie wydawane w Toruniu w latach 1586-1588 w oficynie Melchiora Neringa, a po jego śmierci u Andrzeja Koteniusza. Redaktorem Institutio był konrektor gimnazjum Ulryk Schober (1559-1598). Czasopismo miało służyć przede wszystkim profesorom i szkole toruńskiej. Zebrane w nim traktaty, programy i statuty wskazywały, jak organizować szkoły protestanckie realizować cele dydaktyczne i wychowawcze. Oprawa: aksamit na tekturze, nie zachowały się jedwabne tasiemki. Książka podarowana do zbiorów biblioteki gimnazjalnej przez Henryka Strobanda (1548-1609), burmistrza Torunia.

 

10. Missale Dominorum Teutonicorum. Nürnberg: Ge. Stuchs, [non post 1499]

Missale Dominorum Teutonicorum (mszał krzyżacki) posiada oryginalną gotycką oprawę wykonaną z brązowej, tłoczonej skóry. Na oprawie zachowały się metalowe zapinki, a także ozdobne okucia zabezpieczające skórę oprawy przed zniszczeniem. Średniowieczna księga z kościoła św. Janów w Toruniu.

 

11. Średniowieczna oprawa kopertowa na rękopisie papierowym z łacińskim tekstem Memorabiliów Ksenofonta, Bononia XV w.

Zabytek pochodzi ze zbiorów biblioteki gimnazjalnej.

 

12. Globus nieba z 1551 r. wykonany w pracowni flamandzkiego kartografa Gerarda Mercatora (1512-1594)

Globus składa się z dwóch części: kuli z południkiem i drewnianej podstawy. Kula jest pokryta mapą przedstawiającą północne i południowe niebo, na którym widnieje 12 znaków zodiaku i 38 gwiazdozbiorów. Mapa wykonana została w technice akwaforty na papierze czerpanym. Wśród gwiazdozbiorów zamieścił kartograf dedykację dla swojego protektora i mecenasa księcia Jerzego Austriackiego. Globus pochodzi z biblioteki toruńskiego gimnazjum i jest odnotowany w najstarszej monografii tej biblioteki z 1594 r.

 




Globus nieba z 1551 r.

 

Na podstawie opracowania kuratora pokazu, mgr Krystyny Wyszomirskiej. Zdjęcia: Tomasz Dorawa


« powrót


„Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna” (Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym)

Na wystawie zaprezentowane zostało zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu, tj. od 2. połowy XIX w. do 1939 r. Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

czytaj więcej


Modernizm na Węgrzech 1900-1930

W Zamku Królewskim w Warszawie trwa wystawa „Modernizm na Węgrzech 1900-1930”, przygotowana we współpracy z Muzeum im. Janusa Pannoniusa w Peczu oraz Węgierskim Instytutem Kultury w Warszawie. Ekspozycja, stanowiąca zwieńczenie obchodów Roku Kultury Węgierskiej w Polsce, prezentowana będzie do 7 stycznia 2018 r.

czytaj więcej


„Biedermeier” – wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie

Ponad czterysta pięknych przedmiotów – obrazów, mebli, szkieł, porcelany, tkanin i strojów, biżuterii i bibelotów, którymi na co dzień otaczało się bogate mieszczaństwo od Wiednia po Wilno – zostało pokazanych w Muzeum Narodowym w Warszawie. Wystawa jest pierwszą w Polsce tak dużą prezentacją biedermeieru – sztuki i kultury mieszczańskiej w Europie Środkowej i Północnej w latach 1815–1848, pomiędzy Kongresem Wiedeńskim i Wiosną Ludów. Można ją oglądać w dniach 5.10.2017-7.01.2018. Zapraszamy do lektury tekstu kuratorek ekspozycji.

czytaj więcej


„Najcenniejsze. Kolekcja Książąt Czartoryskich”

Wystawa prezentowana w Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie obejmuje 350 przedmiotów wybranych z liczącego 336 tys. muzealiów najstarszego polskiego muzeum. Ekspozycja będzie czynna do 8 kwietnia 2018 r. Towarzyszy jej bogato ilustrowany albumowy katalog.

czytaj więcej

SPOTKANIA Z ZABYTKAMI